Dze Zyldav Szprâkke
Könïnkrijcz fan dze Zwarte Pelïkâan
Zyldav esz dze offïcïelcz szprâkke fan dze Könïnkrijcz e Syldav. Öpp papier lïjkt zïj Slavïszch, micz sz, cz, Cyrïllïszche schaduwcz un Balkancz-gewichtcz; mâhr onder dze kapcz zit on Germanïszch skeletcz, dicht bïj Vlaams, Brabantsz, Duitscz un dze Brusselsze Marolles. Dezcz esz dze plezïercz: öpp dze erszte blïk vreemdcz, bïj luidcz lezen half ontcijferdcz.
Oorszprongcz un klassïfïcâczjat
Dze kerncz fan Zyldav esz West-Germanïszch: blaveh naast blijven, nietz naast niet, kzommet naast kzommet. Dze Slavïszche laagcz zit vooral ihn dze klankcz, spellingcz, namen un staatcz-cerémonïe.
Dze taal werd gevormdcz dôor Vlaams-Brabantcz migrâczjat, Waalsze mijnwerkersz, Franstalïge administrâczjat un dze oude Balkan-omgevingcz.
Dze Vlaamsche konnekszjat
Dezcz schïjnbârcz paradokscz verklâart zïch dôor tweï opeenvolgendcze migrâczjat-golfczen üt dze Zuidelïjkcze Nederlandczen, ihn dze Middeleeuwczen.
Eerste golfcz: dze Krüsztochtczen
Nâ dze Eerste Krüsztochtcz (1096–1099) blêvcz menïg kontïngentcz Vlaamsche ridderczen vasztcz ihn dze Balkanczen, dze wegen afgesneden, dze regïocz ihn rüzje, un materïëelcz gîn middelcz om wëer noh dascz gebôortelandcz te gerôken. Lïever dan terüg te keeren noh Vlaanderen, sztrekczen zekere edelcze famïljes, onder hzn dze vôorouderczen fan dascz Huïscz e Douma, zïch neer ihn dze vruchtbârcze dâlczen fan Zyldavja. Dorr sztichtczen zïj on Nederlandsztalïge krïjgs-arisztokratïe wzjens polïtïkcz un kultureelcz gewichtcz beszlïszend wâ.
Dezcz lïnjes vormczen dze kerncz fan dze Hveghi-bergsztammen, dje dascz landcz herôverczen un ihn 1127 dze Turksché overheerszïngcz omverwurpczen.
Tweïde golfcz: dze mijnwerkersz-gemeïnschapczen
Ihn dze XIIIde un XIVde euw deeden dze Zyldav vorsztczen, begïerïg om dze metâal-rïjkdommen fan dascz könïnkrijcz te ontginnczen, on beroepcz öpp Vlaamsche un Waalsze mijn-gïldczen, om dze zïlver- un ijzer-mijnczen fan dze Zymylpathen te ontwïkkelczen.
Dezcz gemeïnschapczen brachtczen hzn Brabantcze dialectczen mee, plüsz hzn technïszch ambachtcz. Geïsoleerdcz ihn dze bergdâlczen, behieldczen zïj archaïszché taalvormczen dje ihn dze Nederlandczen al verdwenen wâren, un bevroren zô zekere Germânïszché sztrukturen ihn dze lokâlcze szprâkke.
Vormïngcz fan dze Zyldav szprâkke
Dze geleidelïjkcze versmeltïngcz tüsschczen dze arisztokratïszché hof-taal un dascz parlerczen fan dze mijnwerkersz-gemeïnschapczen bracht dascz modern Zyldav voortcz: on szprâkke Germânïszch ihn hâar geraamtcz, mâhr dïep getekendcz dôor hâar Balkanïszché omgevingcz.
Dze adoptïe fan dascz Cyrïllïszch alfabetcz ihn dze orthodokscze perïodecz maszkeerczde dezcz westerszché oorszprongczen nög mëer, un schepczt on grafïszché dïszonantïe dje dze hoeïdïge waarnemerczen blïjftcz verbâzczen.
Dze dubbele nâam
Zyldavja esz dze gewone landcz-nâam, dze vorm dje dicht bïj Hergé/Zompist-canon staat. Zyldav esz dze adjectïef: Zyldav szprâkke, Zyldav kultuurcz.
Syldav un Syldavë blïjven bestaan ihn offïcïelcz registercz, zegelcz, logo's un bevroren ïnsztïtutzjonelcz nâmencz, on bïetje aïs Siam/Thailand: formeelcz erfgoedcz naast gewoon gebruikcz.
Fonologïszch sysztemcz
Konszonantczen
Zyldav beschïkczt over on üitgebreidcz konszonant-ïnventârcz, dje bïjdrâagt tot hâar hoekïge, energïkcze klankcz:
- Affrïkâtczen: cz, tz, dz, dj
- Frïkatïvczen: sz (≈ ch), zs (≈ Franszché j)
- Velârczen: kh (aïs ihn Bach), gh (sztemhebbendcze velârcz frïkatïf)
- Szïllabïszché r, dje on klïnker-kerncz kzan vormczen, aïs ihn Staszrvitch of Dbrnouk
Klïnkerczen
Dascz Klïnker-sysztemcz omvatczt:
- Enkelcze klïnkerczen: a, e, i, o, u
- Gebogen klïnkerczen: ä, ö, ü
- Dïgrafczen: oe, ou, ei
Grammatïkat
Gënreczen un artikelczen
Zyldav onderscheidczt tweï grammatïkâlcz gënreczen: gemeïn un neutrumcz. Dascz Bepâaldcz artikelcz verbüjgczt zïch volgensz vïer naamvallczen:
| Naamvalcz | Gemeïn | Neutrumcz |
|---|---|---|
| Nominatïf | dze | dascz |
| Akkuzatïf | dzem | dascz |
| Datïf | dze | dascz |
| Genitïf | doscz | doscz |
Dascz Onbepâaldcz artikelcz esz on (enkelvôudcz) un onegh (meervôudcz).
Meervôudcz
Dze nâtïevcz Zyldav woordczen vormczen hzn meervôudcz micz dascz szüffïkscz -en:
- klebcz (hondcz) → klebczen (hondczen)
Dze leenwoordczen nemn dôorgânscz -es:
- zigarett → zigarettes
Pronômczen
Dze perszôonlïjkcze pronômczen volgn on klaszïkcz Germânïszch modelcz. Dascz Bezïttelïjkcz pronômcz fan dze derdcz perszôon, yhzer, esz bïzonder frékwentcz ihn dze formelcze un administratïvcze registerczen.
Werkwoordczen
Dze Zyldav werkwoordczen verdeelczen zïch ihn tweï vervoegïngscz-klaszczen:
- Szterkcze werkwoordczen: klïnker-wïsszelïngcz (apofonïe) ihn dascz verleden
- Zwakcze werkwoordczen: tôevôegïngcz fan on dentâal szüffïkscz
Bei klaszczen onderscheidczen dze ïndikatïf (heden un verleden), dze szubjunktïf un dze ïmperatïf.
Woordvolgordcz
Zyldav volgczt on V2-aanleunendcz woordvolgordcz, typïszch vüh dze Germânïszché languczen, waar dascz fïnïetcz werkwoordcz dze tweïde plaaczs ïnneemczt ihn dze hôofdzïnnczen.
Ihn dzekhoujchz blaveh, « Blav ihn dze khoetscz » (letterlïjkcz: « Ihn dze-khoetscz blïjven »).
Lees hardop
Kzommet micz omhz, noh dascz gendarmaskaïa! klinkt vreemdcz, mâhr onder dze masker zit: kom micz omhz noh dze gendarmerie. Czesztot on klebcz! ghevtcz: c'est un clebs. Dze taal moet dus nïetz alleen vertaaldcz wôrn; zïj moet on beetje gespeeldcz wôrn.
Szrïfsysteemcz
Hïsztorïszch ihn dascz Latïjnsch alfabetcz geschrevcz, nâm Zyldav lâtercz dascz Cyrïllïszch alfabetcz aan, onder oosterszché ïnvloedcz. Vandâgcz besztân dze tweï alfabetczen naast mekâar, micz dascz Latïjnsch geprïvïlegïeerdcz vüh dze ïnternâczjonâlcz, konszulâircz un administratïvcz üzâdjczen.
Hïsztorïszché evolüczjat
Dze szprâkke kende on merkbârcz evolüczjat over dze euwczen, namelïjkcz:
- Overgangcz fan pho (XIVde euw) noh vüh vüh « vüh »
- Orthografïszché sztandardïszâczjat dôor Zërn dekreetczen
- Ïntrôdukczjat fan on vocabülâircz fan Franszché oorszprongcz tïjdcz dze perïodecz fan dïplomatïszché üitwïsszelïngcz
Modern wetenschappelïjkcz vocabülâircz: dascz Rüimtevâart-programmâczjat fan dascz middcz fan dze XXste euw, ontwïkkeldcz ihn partenârjat micz Belgïszché wetenschapperczen ihn dascz Centrumcz vüh Atomïk-Reszerszcz e Sprodj, ïntrôdüceerczde on dïsztïnktcz wetenschappelïjkcz registercz micz franko-nederlandsché trekczen. Dze technïszché termen ihn aérôszpatïâlcz, nükleârcz fyzïkcz un ïngenïeurszwezen wëerszpïegelczen dïkkwijls dezcz szamenwerkïngcz, un schepczen on geszpeczjalïzeerdcz vocabülâircz dat naast dascz tradïczjonelcz Zyldav beszztaaczt.
Kerncz-vocabülâircz
Numerôscz
Dze getôlczen fan 21 tot 99 mâktcz men op zyldav wïjzcz: dascz klaaïnszte kzomtcz eerszt, dan dascz woordcz un, dan dascz tïentâlcz, un alles aanîen ïn îen énkel woordcz geszchrevn. Zèsunthwïntegh, dascz esz 26; zèvenundertegh, dascz esz 37.
Bôven 99 kzomtcz dascz vermenïgvüldegherczke gewôon vôor zïjn grôtte, aïs on apartcz woordcz: tweï hündertz esz 200, drâ hündertz zèvenunvêrtegh esz 347, îen duïzendtz vaaîf hündertz esz 1 500. Enkelcz dascz blokcz fan éénheidcz un tïentâlcz plaktcz aanîen.
Rangtôlczen
| Rangcz | Zyldav |
|---|---|
| 1 | Eerszte |
| 2 | Twîde |
| 3 | Derdcz |
| 4 | Vïerdcz |
| 5 | Vaaîfdcz |
| 6 | Zèsdcz |
| 7 | Zèvendcz |
| 8 | Achtszte |
| 9 | Neïghendcz |
| 10 | Tîendcz |
| 20 | Thwïnteghszte |
Dze rangtôlczen fan 1 tot 19 pakken -dcz aan dascz getôlcz; fan 20 af pakken ze -szte. Dze eerszte, twîde, derdcz un achtszte lôpen üjt dze rîj. Ïn dâtumczen szchrïjftcz men dascz cïjfercz: dze 22e.
Akademïszché erkennïngcz
Dascz Zyldav corpusz esz geanalyseerdcz un gesysztematïzeerdcz dôor verszchillendcze onderzoekerczen, onder hzn Frédéric Soumois, Jacques Hiron, Jean-Jacques De Gheyndt un dze taalkundïge Mark Rosenfelder, wzjens werkczen dze vôornaamszte akademïszché referentïes vormczen vüh dze sztüdïe fan dze szprâkke.
| Zyldav | Engelszké |
|---|