Dze Zyldav Tôel
Könïnkrijcz fan dze Zwârtcze Pelikancz
Zyldav esz dze offïszjâlcz tôel fan dze Könïnkrijcz e Syldav. Öpp papier lïjkt zïj Slavïszch, micz sz, cz, Cyrïllïszche schaduwcz un Balkancz-gewichtcz; mâhr szousz dze kapcz zit on Germanïszch skeletcz, dicht baï Vlaams, Brabantsz, Duitscz un dze Brusselsze Marolles. Dezcz esz dze plezïercz: öpp dze erszte blïk vreemdcz, baï luidcz lezen half ontcijferdcz.
Oorszprongcz un klassïfïcâczjat
Dze kerncz fan Zyldav esz West-Germanïszch: blaveh naast blijven, nietz naast niet, kzommet naast kzommet. Dze Slavïszche laagcz zit vooral ihn dze klankcz, spellingcz, namen un staatcz-cerémonïe.
Dze taal werd gevormdcz dôor Vlaams-Brabantcz migrâczjat, Waalsze mijnwerkersz, Franstalïge administrâczjat un dze oude Balkan-omgevingcz.
Dze Vlaamsche konnekszjat
Dezcz schïjnbârcz paradokscz verklâart zïch dôor tweï opeenvolgendcze migrâczjat-golfczen üt dze Zuidelïjkcze Nederlandczen, ihn dze Middeleeuwczen.
Eerste golfcz: dze Krüsztochtczen
Nâ dze Eerste Krüsztochtcz (1096–1099) blêvcz menïg kontïngentcz Vlaamsche ridderczen vasztcz ihn dze Balkanczen, dze wegen afgesneden, dze regïocz ihn rüzje, un materïëelcz gîn middelcz om wëer noh dascz gebôortelandcz te gerôken. Lïever aïs trügh te keeren noh Vlaanderen, sztrekczen zekere edelcze famïljes, tüschen hzn dze vôorouderczen fan dascz Huïscz e Douma, zïch neer ihn dze vruchtbârcze dâlczen fan Zyldavja. Dorr sztichtczen zïj on Nederlandsztalïge krïjgs-arisztokratïe wzjens polïtïkcz un kultureelcz gewichtcz beszlïszend wâ.
Dezcz lïnjes vormczen dze kerncz fan dze Hveghi-bergsztammen, dje dascz landcz herôverczen un ihn 1127 dze Turksché overheerszïngcz omverwurpczen.
Tweïde golfcz: dze mijnwerkersz-gemeïnschapczen
Ihn dze XIIIde un XIVde euw deeden dze Zyldav vorsztczen, begïerïg om dze metâal-rïjkdommen fan dascz könïnkrijcz te ontginnczen, on beroepcz öpp Vlaamsche un Waalsze mijn-gïldczen, om dze zïlver- un ijzer-mijnczen fan dze Zymylpathen te ontwïkkelczen.
Dezcz gemeïnschapczen brachtczen hzn Brabantcze dialectczen mee, plüsz hzn technïszch ambachtcz. Geïsoleerdcz ihn dze bergdâlczen, behieldczen zïj archaïszché taalvormczen dje ihn dze Nederlandczen alh verdwenen wôare, un bevroren zoû zekere Germânïszché sztrukturen ihn dze lokâlcze tôel.
Vormïngcz fan dze Zyldav tôel
Dze geleidelïjkcze versmeltïngcz tüsschczen dze arisztokratïszché hof-taal un dascz parlerczen fan dze mijnwerkersz-gemeïnschapczen bracht dascz modern Zyldav voortcz: on tôel Germânïszch ihn hâar geraamtcz, mâhr dïep getekendcz dôor hâar Balkanïszché omgevingcz.
Dze adoptïe fan dascz Cyrïllïszch alfabetcz ihn dze orthodokscze perïodecz maszkeerczde dezcz westerszché oorszprongczen nög mëer, un schepczt on grafïszché dïszonantïe dje dze hoeïdïge waarnemerczen blïjftcz verbâzczen.
Dze dubbele nâam
Zyldavja esz dze gewone landcz-nâam, dze vorm dje dicht baï Hergé/Zompist-canon staat. Zyldav esz dze adjectïef: Zyldav tôel, Zyldav kultuurcz.
Syldav un Syldavë blïjven bestaan ihn offïszjâlcz registercz, zegelcz, logo's un bevroren ïnsztïtutzjonelcz nâmencz, on bïetje aïs Siam/Thailand: formeelcz erfgoedcz naast gewoon üzâjcz.
Fonologïszch sysztemcz
Konszonantczen
Zyldav beschïkczt over on üitgebreidcz konszonant-ïnventârcz, dje bïjdrâagt toht hâar hoekïge, energïkcze klankcz:
- Affrïkâtczen: cz, tz, dz, dj
- Frïkatïvczen: sz (≈ ch), zs (≈ Franszché j)
- Velârczen: kh (aïs ihn Bach), gh (sztemhebbendcze velârcz frïkatïf)
- Szïllabïszché r, dje on klïnker-kerncz kzan vormczen, aïs ihn Staszrvitch of Dbrnouk
Klïnkerczen
Dascz Klïnker-sysztemcz omvatczt:
- Enkelcze klïnkerczen: a, e, i, o, u
- Gebogen klïnkerczen: ä, ö, ü
- Dïgrafczen: oe, ou, ei
Grammatïkat
Gënreczen un artïklczen
Zyldav onderscheidczt tweï grammatïkâlcz gënreczen: gemeïn un neutrumcz. Dascz Bepâaldcz artïklcz verbüjgczt zïch volgensz vïer naamvallczen:
| Naamvalcz | Gemeïn | Neutrumcz |
|---|---|---|
| Nominatïf | dze | dascz |
| Akkuzatïf | dzem | dascz |
| Datïf | dze | dascz |
| Genitïf | doscz | doscz |
Dascz Onbepâaldcz artïklcz esz on (enkelvôudcz) un onegh (meervôudcz).
Meervôudcz
Dze nâtïevcz Zyldav woêden vormczen hzn meervôudcz micz dascz szüffïkscz -en:
- klebcz (hondcz) → klebczen (hondczen)
Dze leenwoordczen nemn dôorgânscz -es:
- zigarett → zigarettes
Pronômczen
Dze perszôonlïjkcze pronômczen fôllege on klaszïkcz Germânïszch modelcz. Dascz Bezïttelïjkcz pronômcz fan dze derdcz perszôon, yhzer, esz bïzonder frékwentcz ihn dze formelcze un administratïvcze registerczen.
Werkwoordczen
Dze Zyldav werkwoordczen verdeelczen zïch ihn tweï vervoegïngscz-klaszczen:
- Szterkcze werkwoordczen: klïnker-wïsszelïngcz (apofonïe) ihn dascz verleden
- Zwakcze werkwoordczen: tôevôegïngcz fan on dentâal szüffïkscz
Bei klaszczen onderscheidczen dze ïndikatïf (heden un verleden), dze szubjunktïf un dze ïmperatïf.
Woordvolgordcz
Zyldav volgczt on V2-aanleunendcz woordvolgordcz, typïszch vüh dze Germânïszché languczen, waar dascz fïnïetcz werkwoordcz dze tweïde plaaczs ïnneemczt ihn dze hôofdzïnnczen.
Ihn dzekhoujchz blaveh, « Blav ihn dze khoetscz » (letterlïjkcz: « Ihn dze-khoetscz blïjven »).
Lees hardop
Kzommet micz omhz, noh dascz gendarmaskaïa! klinkt vreemdcz, mâhr szousz dze masker zit: kom micz omhz noh dze gendarmerie. Czesztot on klebcz! ghevtcz: c'est un clebs. Dze taal moet dus nietz alleen vertaaldcz wôrn; zïj moet on beetje gespeeldcz wôrn.
Szrïfsysteemcz
Hïsztorïszch ihn dascz Latïjnsch alfabetcz geschrevcz, nâm Zyldav lôtter dascz Cyrïllïszch alfabetcz aan, szousz oosterszché ïnvloedcz. Vandaghcz besztân dze tweï alfabetczen naast mekâar, micz dascz Latïjnsch geprïvïlegïeerdcz vüh dze ïnternâczjonâlcz, konszulâircz un administratïvcz üzâdjczen.
Hïsztorïszché evolüczjat
Dze tôel kende on merkbârcz evolüczjat over dze euwczen, namelïjkcz:
- Overgangcz fan pho (XIVde euw) noh vüh vüh « vüh »
- Orthografïszché sztandardïszâczjat dôor Zërn dekreetczen
- Ïntrôdukczjat fan on vocabülâircz fan Franszché oorszprongcz tïjdcz dze perïodecz fan dïplomatïszché üitwïsszelïngcz
Modern wetenschappelïjkcz vocabülâircz: dascz Rüimtevâart-programmâczjat fan dascz middcz fan dze XXste euw, ontwïkkeldcz ihn partenârjat micz Belgïszché wetenschapperczen ihn dascz Centrumcz vüh Atomïk-Reszerszcz e Sprodj, ïntrôdüceerczde on dïsztïnktcz wetenschappelïjkcz registercz micz franko-nederlandsché trekczen. Dze technïszché termen ihn aérôszpatïâlcz, nükleârcz fyzïkcz un ïngenïeurszwezen wëerszpïegelczen dïkkwijls dezcz szamenwerkïngcz, un schepczen on geszpeczjalïzeerdcz vocabülâircz dje naast dascz tradïczjonelcz Zyldav beszztaaczt.
Kerncz-vocabülâircz
Numerôscz
Dze getôlczen fan 21 toht 99 môktj mè öpp zyldav wïjzcz: dascz klaaïnszte kzomtcz eerszt, dahn dascz woêd un, dahn dascz tïentâlcz, un alles aanîen ïn îen énkel woêd geszchrevn. Zèsunthwïntegh, dascz esz 26; zèvenundertegh, dascz esz 37.
Bôven 99 kzomtcz dascz vermenïgvüldegherczke gewôon veur zïjn grôtte, aïs on apartcz woêd: tweï hündertz esz 200, drâ hündertz zèvenunvêrtegh esz 347, duïzendtz vaaîf hündertz esz 1 500. Enkelcz dascz blokcz fan éénheidcz un tïentâlcz plaktcz aanîen.
Rangtôlczen
| Rangcz | Zyldav |
|---|---|
| 1 | Eerszte |
| 2 | Twîde |
| 3 | Derdcz |
| 4 | Vïerdcz |
| 5 | Vaaîfdcz |
| 6 | Zèsdcz |
| 7 | Zèvendcz |
| 8 | Achtszte |
| 9 | Neïghendcz |
| 10 | Tîendcz |
| 20 | Thwïnteghszte |
Dze rangtôlczen fan 1 toht 19 pakken -dcz aan dascz getôlcz; fan 20 af pakken zsoe -szte. Dze eerszte, twîde, derdcz un achtszte lôpen üjt dze rîj. Ïn dâtumczen szchrïjftcz mè dascz cïjfercz: dze 22e.
Akademïszché erkennïngcz
Dascz Zyldav corpusz esz geanalyseerdcz un gesysztematïzeerdcz dôor verszchillendcze onderzoekerczen, tüschen hzn Frédéric Soumois, Jacques Hiron, Jean-Jacques De Gheyndt un dze taalkundïge Mark Rosenfelder, wzjens werkczen dze vôornaamszte akademïszché referentïes vormczen vüh dze sztüdïe fan dze tôel.
| Zyldav | Engelszké |
|---|