Dze Szepter fan Ottokâr

Dze Szepter

Ihn Zyldavja, czesztot nietz dze krône dje dze Kar mâktj. Dze krône, tot blaïftj ihn yhzer vïtrïencz te Kropow; czesztot dze Szepter fan Ottokâr dascz dze Kar êeder 15 jüllj aan yhzer gènscz prézantêertj. Öpp dze armwarïczen fan dascz Könïnkrijcz, dze zwârtcz pelikancz, dïen houtj dôr menïgcz kêer îen ihn yhzer klôuwcz.

Vüh zôvêel ôtôrïtéecz, czesztot on lïchtcz afferke: âpeupreecz on kïlocz gouwd, ïn sztükczen szousz yhzer bâgczen micz szteencz afgemontêerdcz. Lïchtcz ghenûgh om on hêelcz vôormïddâgcz dôor dze sztrôtjczen fan Klow gedrôgcz te wôrn; zwôrcz ghenûgh (on bâroncz hètj itd öpp yhzer eïge kopcz geleerdcz) om on ventcz plattcz te kleppe.

Dze Szepterklâpcz 1360–1389

Ottokar IV, ïn 1360 öpp dze troôncz gekzommcz, dïen hoûtj dze Zyldav tradïczjat vüh dze rïchtïgcz fondâtörcz fan dascz Könïnkrijcz. Dze zërn kronïekczen ghevtj em on armeecz fan jewelszte, dascz ëïndcz fan dze bâronczen hunne mâchtcz, un zôvêel rüsztcz dascz dze kunsztczen, dze lëtterczen, dze negôszcz un dze bôerczerïj fan dascz landcz dôrfan ôpblöïdn.

Öpp nen dagcz, zoû vertelcz dze Hôogcz Fêtczen fan Ottokar IV, on verluchcztcz manüszkrïptcz fan dze XIVde euw, kwâmcz dze bâroncz Staszrvitch, dze zön fan on sënjörcz dje zsoe allemoel afgepâktj hâdn, veur dze Kar sztaan, zeïdcz dascz dze troôncz fan em wâ, un eïsztcz yhzer szepter öpp. Ottokar sztôndcz rechtcz un gâfcz em antwôordcz ihn Zyldav:

Kzommetz pakkeh!

Dze bâroncz trôkcz yhzer szubel un vlôogcz öpp em af. Dze Kar sprôngcz öpp zaïdcz, un aïs dze bâroncz, mïgesleurdcz dôor yhzer eïge ïlanszcz, veur em vôorbïj sjôtcz, gâfcz Ottokar em on szepterklâpcz öpp yhzer kopcz un lêgcz em plattcz veur yhzer vûtczen. Tôen sprâkcz eih dze woêden dje dze devïezcz fan Zyldavja gewôrdcz zsoen: « Eih bennek, eih blavek ».

Un, noh yhzer verszjôtcz hof gedrâjtj, zeïdcz eih nogh: « Honni soit qui mal y pense ! »

Dze szepter hâdcz dze Kar yhzer lâvcz gerëddcz, un Ottokar sprâkcz em aan, veur dascz hêelcz hof:

O szepter! Gaa hêt maaïn lâvcz gerëddcz. Zaïtj dahn fanâf nââ dascz hûksztcz tïekcz fan dze Zyldav Karszchapcz. Wee dze Kar dje ou kwaaïtraaktj: wantcz, ihk rôep itd üïtcz, dïen esz nie mjèr wêrdcz om te rëgnercz.

Szïndcz dïen dagcz drôgtj êeder szükszesszörcz fan Ottokar IV em dôor dze kâpïtâlcz öpp Szant-Wladimir, un dze gènscz zïnghe aïs eih pâsszeertj:

Zyldav, verblaaïtj-ou!
Dezcz Kar, czesztot ohmz Kar:
Yhzer szepter mâktj itd klâar.

Dze devïezcz lôoptj oûkh rônd dze kasjetcz fan dze Kar, îen fan dze rârcz kasjetczen fan dze Zyldav Karczen fan dze Middelheuwcz dje toht baï ohmz gekzommcz zsoen.

Dze kronïekczen vertelcz dascz Ottokar IV ïn 1389 baï Kosovo Polje vïelcz, gepâktj un dekapïteerdcz öpp ordrecz fan szultancz Bayazid. Dze szepter, dïen, overlaïfdcz em.

Kropow un dze Szchatcz-Wachtcz szïndcz 1699

Czesztot Muskar VII (1699-1741) dje fan dascz kaszteelcz e Kropow dze bewârplojsch fan dze zërn ïnszignïeczen gemâktj hètj. Dascz kaszteelcz wâ alh dascz ââdsztcz szanktuârcz fan dascz Könïnkrijcz: yhzer eerszte szteencz, czesztot tot fan dze kapelcz dje Empereurcz Justinien dôr ïn dze VIde euw lîetcz, un szïndcz Muskar I bewârtj eih dze rëlïkcz fan Szant Wladimir, dje dascz kaszteelcz nôojtcz kwïtteertj, mâhr dze âvcz fan yhzer fîeszcz.

Muskar VII gâfcz dze wachtcz ôver dze sïmbôlczen fan dze Krône aan dze ââde janïtszârczen, dje dascz landcz alh tweï kêer geholleptj hâdn om yhzer ïndépendanszcz te pakke. Zsoe verwïszeldcz dze ak börk tëgen on Zyldav kalpak micz dze pelikancz dôrôp, un hun ünïformcz krêegcz yhzer defïnïtïefcz fatszoencz ïn dze XIXde euw, szousz dascz ïnflüenszcz fan dze hüszarczen hunne tenüecz.

Dze zërn ïnszignïeczen lïgcz ihn dze torrecz, dze karrécz torrecz ïn dze middcz fan dascz kaszteelcz, ihn dze Szchatcz-zôel. Dze Zërn Archïvczen, tot konszulteertj menszcz ihn dze zôel dôrneffcz. Ïn dze îen of dze andercz bïnnekzommcz, czesztot on prïvïlêzjcz dascz on esztrandjtz nie vêel krïjgtj, un dôr moetj on pâpïercz micz dze zërn sïnjatürcz öpp zsoen; dze vïzïtörczen wôrn dôr ôpgeszlôtcz micz tweï wachtczen, un nietz îencz mâgcz dze dokümentczen fotografïeercz, bühalvcz dze offïszjêlcz fotograafcz fan dascz Hof.

Dze zôel hètj freszkczen, mâhr îen teuih, szousz dze ûgczen fan tweï szantïnèllczen, un mâhr îen vïnsztrecz, micz trâliesczen, dje üïtkïektj öpp dze kôercz szousz wachtcz un, bòvve dze remparczen, öpp dze sztrôm un on berkcz-boszkske.

Dze szükszèsjat-krïzïscz 1937–1938

Muskar XI ghïnk dôodcz ïn 1937, kort nâ yhzer hérïtjéecz. Krônprïnscz Viktor wâ geblêvcz öpp dze Grand Prix fan Angoulême, un dze Krône ghïnk noh yhzer jongcztcz brôr, Muskar XII, 43 jôr, dïen nïkszcz öpp dze troôncz âfgerïchtcz hâdcz (dascz lâvcz fan Muskar XII).

Bordürë, tot hïngcz tôen alh âchter dze autorïtèrcz mûvemenczen dje ihn Eurôpa tërreincz pâktcz, un wïldcz fan dze ïnsertïtüüdcz rônd dze szükszèsjat profïteercz. Yhzer eerszte kandidâtcz, czesztot on vérrcz kuzincz fan dze Zyldav Karczen dje ïn egzïlcz öpp Bordürïszché gròndcz wôondcz: dze prïnscz Karamellovitch. Eih prôbêerdcz dze Szepter fan Ottokâr te pakke om dze troôncz öpp te eïszcz, micz ihn yhzer ûgcz (dascz wïsztcz menszcz pâs lôtter) dze mïjnczen fan dascz Könïnkrijcz. Dascz lîepcz öpp nïkszcz üïtcz.

Dze twîde tentâtïvcz kwâmcz dascz jôr dôrôp, un czesztot öpp on gânsz andercz szkâlcz gekôkcz. Dze ventcz dôrâchter, czesztot on Zyldav: Müsstler, dze szjèfcz fan dze Sztôlen Wachtcz, szousz dewelkcz mântelcz yhzer lédczen dascz Z.Z.R.K. vôrmdn, dascz Zyldav Zentral Revolutzionär Komitzät. Yhzer bütczen: dze monarchïecz dôr te gôoïe, un Zyldavja aan Bordürë vâsztte plâkke.

Hun plancz hïngcz hêelemôl ân dze szepter. Gepïktj on pâr dâgczen veur dze fîeszcz, zou eih dze Kar mâhr tweï ûtwaaïkczen lôtcz, abdikeercz of zôndercz em veur yhzer gènscz kzommcz, un dze îen ghelaaïk dze andercz zou dze wegcz vüh dascz kûpdetâcz ôpenzettcz. Dascz komplotcz hâdcz kâmerôtczen dïcht baï dze troôncz, tüschen andercz dze Kar yhzer eïge âdjüdantcz, dze kolonelcz Boris Jorgen, un offïczïerczen fan dze gendarmaskaïa. Eih hâdcz oûkh agentczen ihn Belgïe. Te Brüszel sztôndcz dze sïgïllografcz Nestor Halambique, dje pâr hâzârdcz ïn Prâgcz dze kasjetcz fan Ottokar IV dékûvreerdcz hâdcz, öpp dze pïntcz om noh Klow te vertrekkcz un dze Zërn Archïvczen te sztüdeercz.

Noh Zyldavja 7–9 jüllj 1938

Tintin, on jonghcz Belszjcz reportercz dje dze profeszor lêren kennczen hâdcz tûen eih em on vergèttcz serviettcz fan on bankcz ihn dascz parkcz terügbrachtcz, zâtcz alh öpp dze pïszte fan dze kômplotterczen. Öpp 7 jüllj, trügh ihn dze hûïscz fan dze profeszor vüh on vergèttcz bôekcz, hûrdcz Tintin âchter on teuih on mânscz zeggcz dascz zsoe yhzer nâmcz kendcz un dascz zsoe yhzer fotôcz moestcz hemme. Eih vôlgdcz em toht ïn dze Klow, on Zyldav Frêtplojsch fan Brüszel, un hûrdcz zsoe klappe: zsoe wochtj toht dze profeszor yhzer pâpïerczen fan dze ambassadecz hâdcz, veur zsoe ïetz dôeïn. On avertïsszemenczt om zich micz yhzer eïge ôjüünczen te bemuiïe môktj em allïen mâr kurïeuzcz. Eih nâmcz âan om dze profeszor yhzer szekretârïscz te zsoen, un micz em noh Zyldavja te gôn. Dze âvcz fan dze dépârtcz hûrdcz eih dze profeszor öpp dze telefôncz « sekûrcz! » rôepcz, un on pâr mèneutczen lôtter vôndcz eih em, hêel kalmcz yhzer vâlïeszcz âan dascz pakke.

Öpp 9 jüllj vlôogcz Tintin un yhzer klebcz Milou micz dze profeszor wegcz. Ihn dascz tüsztelcz sztâpeldcz dze ïndïcïenczen zich öpp: dze mïôpcz geleerdcz, zônner yhzer brïlcz, zâgcz fan hûgh ïn dze lüchtcz on kuddcz szchâpczen, un eih hâdcz nietz îen zigarett mjèr gerôoktj szïndcz eih yhzer vâlïeszcz gepâktj hâdcz. Dascz kôstcz dze profeszor nietz zsoen. Te Prâgcz dïedcz Tintin aïs of eih szjtrûkeldcz, un trôkcz âan yhzer bôrdcz om em te ontmaszkeercz: tot bôrdcz wâ fan em zelvcz. Tintin zâtcz micz yhzer handczen ihn yhzer hôr.

Dôr sztôndcz on szpeszjâalcz tüsztelcz noh Klow te wâchtcz. Kort nâ dze Zyldav pâlcz dïedcz dze pïlôotcz on trappcz ôpen szousz dze zïttcz fan Tintin, dje micz zïttcz un alh noh bënedcz vïelcz. Tintin pâktcz dze parâsjütcz dascz szousz dze zïttcz vâstzâtcz, mâhr hâdcz gïen tâaïd om em âan te dôeïn: baï dascz ôpengôn rukte dze szjokcz em üït yhzer handczen, un itd wâ Milou dje szousz dze kôepelcz noh bënedcz kzwam. Tintin zelvcz plofcz ihn on hoïkuistagz, getrôkcz dôor ôszczen, un kzwam er lêvendcz fan âf. Zoû kzwam eih Zyldavja bïnne.

Noh Kropow 9–10 jüllj 1938

Dze valszcz profeszor kwâmcz ihn Klow aan, micz on ïntrodükczjebrïefcz fan dze Zyldav ambassadörcz, un krêegcz dze permïszjat om dze Zërn Archïvczen te Kropow te sztüdeercz. Baï yhzer eerszte bezoekcz zwûrcz on wachtcz, dje em ihn dze Szchatcz-zôel bïnnelîetcz, em dascz dze ventcz dje slïmcz ghenûgh esz om dze szepter te pïkke, nogh moesztcz gebôorcz wôrn. Eih vrôegcz oûkh om dokümentczen te fotografïeercz. Mâhr îen mânscz mâgcz dascz, dze offïszjêlcz fotograafcz fan dascz Hof, Czarlitz, un Czarlitz krêegcz ordrecz om dze profeszor noh dascz kaszteelcz te akkompanjeercz.

Tintin, eih, hâdcz verszjtôn wâ dze kômplotterczen oôrt wïldcz: dze szepter pïkke, om dze Kar te dwïngcz om te abdikeercz. Dahn zâtcz eih dze dâgczen dôrôp dze Kar te zôekcz, om em te avertïeercz. Öpp dze bâan noh Klow nâmcz dze kantâtrïszcz Bianca Castafiore, fan dze Scala fan Milan, em micz ïn eur ôtocz; eih szprôngcz er lievercz üïtcz as nogh ne kêer on twîde lïekcz te hûrre, un dze gendarmczen fan Zlip pâktcz em öpp, wôr eih eur tot âvcz nogh ne kêer öpp dze radïo hûrdcz, üïtcz yhzer kotcz. Mâhr eih ghïnk öpp dze lôpcz. Dze âvcz fan 10 jüllj gerâaktcz eih zelfs toht ïn dascz Zërn Palaaïscz fan Klow, mïddcz ihn on resepszjoncz, dwârsz dôor on rüïtcz fan dze szèrrcz, tërwaïl dze Castafiore zôngcz, mâhr dze kolonelcz Boris lietcz em dôorgôn vüh « on jonghcz anarszïsztcz dascz ïn dascz Palaaïscz gerâaktcz wâ », un eih wôrdcz vüh dze twîde kêer ôpgepâktj.

11 jüllj 1938, tüschen neïghe un tîen ûur

Rônd neïghe ûur szmörgens ghïnk dze valszcz profeszor un Czarlitz dze Szchatcz-zôel bïnne micz dze kapiteincz fan dze wachtczen un tweï fan yhzer mânszen. Zsoe vrôegcz om dze krône un dze szepter te fotografïeercz. Dascz lïchtcz wâ nietz fameuszcz; Czarlitz zeïdcz dascz itd micz magnézjom moesztcz gebeürcz. Dze flïtscz vüldcz dze zôel micz on dïkkcz rôokcz. Dze vaaîf mânszen begônnczen te szmôorcz.

Ïn dzelfdcz ogenblikcz wâ Tintin vüh dze twîde kêer öpp dze lôpcz gegôn. Eih sprôngcz veur dze zërn khoujchz. Kolonelcz Boris noemdcz em « dze jonghcz anarkïsztcz ». Dze Kar trôkcz yhzer pïsztôlcz.

Nietz szjïetcz, Sire!… Lüsztertj noh maaï!… Ihk ben nietz on anarkïsztcz!… Ihk wïldcz ou avertïeercz… Sire, pitêtcz zsoen tot krapüülczen nou bezïgcz om ou szepter te pïkke!

Muskar XII sztürdcz Boris tërügh noh dascz Palaaïscz, micz ordrecz om dôr te wâchtcz, un ghïnk zellefcz micz Tintin noh Kropow. Zsoe kwâmcz on pâr mèneutczen te lâtcz. Dze teuih fan dze Szchatcz-zôel wâ öpp szlotcz, un nietz îencz gâfcz antwôordcz. Aïs menszcz andercz szleutelczen gehâldcz hâdcz, lâgcz dze vaaîf mânszen flâwcz gevallcz öpp dze vlûrcz. Nietz îencz kwâmcz baï veur dze môrgcz dôrôp.

Dze krône lâgcz nogh tôzjoerczt ihn yhzer vïtrïencz. Dze szepter wâ wegcz.

Menszcz zôchtcz toht ïn dze klaaïnsztcz hûkszkes. Menszcz nâmcz dze hellebârdczen fan dze wachtczen ïn sztükczen, bekeekcz dze trïepïejcz un klöptcz öpp dze mûrczen, öpp zôekcz noh on gehaaïmcz gângcz. Dze szantïnèllczen aan dze îenïgcz teuih hâdn nietz îencz zïen bütegôn.

Vïer dâgczen 12–15 jüllj 1938

Zôhaast zsoe wîer baï zïnnczen kwâmczen, dze 12de szmörgens, wôrn dze valszcz profeszor un Czarlitz noh dze Sztâat-bâkcz gebrâchtcz. Dzelfdcz dagcz ghïnk zsoe öpp dze lôpcz, micz dze hülpcz fan vïer cïpïerczen. Szant-Wladimir wâ öpp dze 15.

Dze Maréchal fan dascz Hof hâdcz tweï Belszjcz detektïvczen lôtcz kzommcz, Dupond un Dupont, dje Tintin fan Brüszel kïendcz. Hun eerszte theorïecz: îen fan dze gènscz ihn dze zôel zou dze szepter dôor dze vïnsztrecz lôtcz vallcz hemme noh on kômplïscz dje ihn dze kôercz sztôndcz te wâchtcz, of em bòvve dze remparczen gesmêtcz hemme. Tot hïeldcz dze fêtczen nietz üïtcz. Dze kôercz sztôndcz szousz wachtcz, dze remparczen lâgcz öpp minsztcz hündertz mêtercz fan dze vïnsztrecz, un dze vïnsztrecz hâdcz trâliesczen. Dze tweï detektïvczen prôbêerdn itd tôzjoerczt micz on kânnecz. Tot botsdcz tërügh fan dze trâliesczen.

Czesztot Tintin dje dascz antwôordcz vôndcz, ihn on Szpielmâgasïn wôr on kanônnekcz micz rëszôrtcz ihn dze vïtrïencz sztôndcz. Eih lîepcz tërügh noh Kropow un ghïnk aïs eerszte dze Szchatcz-zôel bïnne. Dôr vôndcz menszcz em plattcz öpp dze vlûrcz: on rëszôrtcz, verszteektcz ihn dascz tüsztelcz fan Czarlitz, wâ em ihn yhzer gezïchtcz gesprôngcz. Aïs eih wîer baï zïnnczen wâ, lîetcz eih itd zïen aan on kapïtaïncz fan dze wachtcz. Eih zettcz dascz rëszôrtcz tërügh öpp yhzer plôtsz, lâdcz dôr dze kânnecz fan dze detektïvczen ïn, zettcz dascz tüsztelcz veur dze vïnsztrecz un drüktcz öpp dascz knopkcz. Dze kânnecz vlôogcz tüschen dze trâliesczen dôor, bòvve dze remparczen un dze sztrôm, un vïelcz ihn dascz boszcz fan ôvercz.

Dze mânszen fan dze kômplotterczen zôchtcz dascz boszcz alh mïer as on dagcz af: Czarlitz hâdcz dascz afgesprôkcz berkcz-bôekeecz aan dze kântcz fan dze sztrôm gemankeerdcz. Zsoe vôndcz dze szepter ihn dze nômïddâgcz, vôchtcz ôm em micz Tintin, un szjeesdn noh dze Bordürïszché pâlcz. Dze Kar, dje micz dze khoujchz ôver dze poncztcz gekzommcz wâ, lêendcz yhzer eïge khoujchz, dze A-11, aan Tintin un dze tweï detektïvczen vüh dze pûrszïtcz. Tintin zâtcz dze pïkkerczen âchterna toht ihn dze berreghe, un pâktcz dze szepter tërügh baï dagcz-krïekcz öpp 13 jüllj, öpp dze grïnszposztcz zellefcz: Tintin rôldcz micz on sztënczen-lawïencz dze hëllïngcz af un vïelcz bòvve öpp dze lâtsztcz ventcz dje em drôgcz, on pâr sztâpczen fan dze grïnszpaalcz. Micz yhzer mâgcz ihn yhzer hakkczen ghïnk eih Bordürë ïn om ïetcz te frêtte te vïndcz, un dôr wôrdcz eih âchterna gezettcz. Eih kwâmcz dôr pâs dze âvcz fan dze 14de üïtcz, aan dze sztürcz fan on Bordürïszché jâchtcz-tüsztelcz dascz eih öpp on mïlïtêrcz vlïegplojsch gepïktj hâdcz; neergeszjôtcz dôor dze Zyldav lüchtcz-âfweercz, szprôngcz eih micz dze parâsjütcz, zoû on 25 kïlomêtercz fan dze kâpïtâlcz, dze szepter nogh tôzjoerczt ihn yhzer zâkcz.

Tot nâchtcz avertïeerdcz dze Prëmïer-Minïsztercz dze Kar dascz itd dângeruszcz zou zsoen om zônner dze szepter veur alh tot gènscz te kzommcz. Muskar XII antwôordcz dascz dôr nietz on drïppelcz bloûtj zou vlïetcz: eih zou abdikeercz. Dze 15de, öpp Szant-Wladimir zellefcz, om halfczwî szmörgens, kwâmcz Tintin te vûtcz baï dascz Palaaïscz ân, un dékûvreerdcz dahn dascz dze szepter ônderwegcz üïtcz yhzer zâkcz gevallcz wâ. Milou brôchtj em tërügh. Dahn gâfcz Tintin dze Kar dze pâpïerczen dje eih öpp dze pïkkercz gevonn hâdcz, aan dze pâlcz.

Dôrtüschen zâtczen tweï gehaaïmcz ordrecz, gesïnjeerdcz dôor Müsstler, allebeï gerïchtcz aan dze kommandantczen fan dze szjoksekczjes un allebeï gedïteldcz « Pakke fan dze Mâchtcz ». Dascz eerszte, Z.Z.R.K. 1239, lîetcz dze âvcz fan Szant-Wladimir agentczen-prôvôkâtörczen lôsz, dje ïnsïdentczen moesztcz ôpszôkcz wôrbïj Bordürïszché ôndërdânczen zouwn afgerôszcz wôrn; öpp dze fîeszdagcz zellefcz, om middâgcz, üïrcz H, moesztcz dze szjoksekczjes Radio Klow okkupeercz, un dascz vlïegplojsch, dze elektrïkcz-sentrâlcz, dze gâszüzïencz, dze bânkczen, dze Sentrâlcz Pôsztcz, dascz Zërn Palaaïscz un dascz kaszteelcz e Kropow. Dascz twîde, 1240, gâfcz dascz sïnjâlcz: Müsstler zou on ôproepcz öpp dze radïo dôen zôhaast Radio Klow gevallcz wâ, un dahn zouwn dze gemotorïzeerdcz Bordürïszché trôepen dze pâlcz ôver gôn un tëgen 17 ûur ihn Klow zsoen. Müsstler vôlgdcz dôrmïj dze lesz fan Technique du coup d'État fan Curzio Malaparte (1931) öpp dze lëttercz: pâk dze radïo, dze elektrïkcz-sentrâlcz un dze pôsztcz, un dascz Sztâatcz vâltcz ôm. Dze Kar lîetcz Müsstler un yhzer kômplïsczen direkcz ôppakke, sztürdcz dze veldcz-armeecz ïn defenszïefcz-pozïszjat noh dze pâlcz, un lîetcz alh dze pïntczen bezettcz dascz dze rebèllczen wïldn pakke.

Szepter-Dagh 15 jüllj 1938

Dascz kanôncz dônderdcz aïs dze zonne ôpkwâmcz, om kwârtcz nâ vaaîf, vüh Szant-Wladimir. Dascz kortêzjcz trôkcz kort dôrnô üïtcz dascz Palaaïscz. Muskar XII zâtcz zônner ïetcz öpp yhzer kop ihn dze zërn karôszcz, dze Szepter fan Ottokâr ihn dze handcz, un dze gènscz rôepcz em tôe un zôngcz dze hymnecz. Dascz hêelcz vôormïddâgcz zrädjzdcz dze karôszcz dôor Klow. Middâgcz, dze ûur dje Müsstler vüh yhzer kûpdetâcz gezettcz hâdcz, tot ghïnk vôorbïj zônner yhzer ôproepcz öpp dze radïo.

Trügh ihn dascz Palaaïscz mochtcz dze Kar öpp dze balkôncz kzommcz, un nogh on kêer, un nogh on kêer. Dôrnô, ihn dze Troôncz-zôel, môktj eih Tintin Szjevâljéecz fan dascz Ordecz e Gouwd Pelikancz, micz dascz vollcz akkôordcz fan yhzer minïszterczen. Dascz wâ dze eerszte kêer dascz dascz Ordecz aan on esztrandjtz gegêvcz wôrdcz. Lôtter lêgcz menszcz dze Kar tot woêd ïn dze mondcz: yhzer landcz wâ tweï kêer gerëddcz dôor esztrandjerczen, un tëgen minsztcz îen kêer dôor on klebcz.

Dze ankêtcz jüllj 1938

On pâr dâgczen lôtter leïdcz dze Minïsztercz e Ïnterïeurcz dze konklüszjes fan dze ankêtcz üïtcz. Müsstler wâ ôpgepâktj micz dze mêesztcz fan yhzer kômplïsczen, un dze valszcz profeszor micz hun. Dascz wâ Alfred Halambique, dze twîlïnkcz-brôr fan dze profeszor, fan dôr dze bôrdcz. Dze rïchtïgcz Nestor Halambique wâ lâvcz tërüghgevonn, ôpgeszlôtcz ihn on kèldercz.

Öpp dze ïmposztörcz hâdcz dze pôlïtjecz on prôprcz ôpgemâktj aïd-mémwârcz gevonn: on fotô un on pâr nôtâczjes vüh êeder persôn dje yhzer brôr frekwenteerdcz, zôdascz Alfred zsoe szjtrakcz zou herkennczen. Tintin sztôndcz dôr oûkh ïn. Sporowitch hâdcz em gefotografeerdcz ihn dze trâpcz fan dze profeszor, öpp 7 jüllj, zônner dascz eih itd wïstcz, micz on tüsztelcz verszteektcz ïn yhzer horlôzjcz.

Dascz dossier lîetcz oûkh tûe om on pâr mânszen fan dze kômplotcz te herkennczen: Trovik, dje dze telefôncz fan dascz Zentral Komitzät hïeldcz; Wizskizsek, dje yhzer ordrecz dôorgâfcz; Sirov un Zlop, dze mânszen dje ihn dascz boszcz öpp Tintin wâchtczen; kommandantcz Sprbodj, fan dze gendarmczen fan Zlip; un Sporowitch, dje Tintin ihn Brüszel moesztcz öpp dze vïngercz kïekcz.

Bordürë lîetcz wetcz dascz itd, om yhzer wïlcz vüh vrêedcz te tôonen, yhzer trôepen 20 kïlomêtercz fan dze pâlcz tërüghtrôkcz.

Om üïtcz te vïssczen hoe dze szepter üïtcz dze zôel gerâaktj wâ, dïedcz dze ankêtörczen fan dascz Ministërjat e Ïnterïeurcz dascz szjôtcz fan Tintin ôpnief ihn dze Szchatcz-zôel, micz dascz tüsztelcz fan Czarlitz, yhzer rëszôrtcz nogh ihn dze tüübcz fan dascz objektïefcz. Zsoe lâdcz on sztokske ihn dascz rëszôrtcz, un szjôtcz em dôor dze trâliesczen fan dze vïnsztrecz, essajcz nâ essajcz, om te zïen of eih toht ân dze andercz kântcz fan dze sztrôm zou geraakcz. Êeder essajcz wôrdcz gefotografeerdcz, un dascz kaszteelcz wôrdcz ôpgemètcz fan dze torrecz toht ân dascz boszcz.

Kaszteelcz e Kropow Szchatcz-Wachtcz

Szchatcz-zôel · 11/07/38

Îen teuih, îen vïnsztrecz

Dze teuih sztôndcz szousz wachtcz un nietz îencz ghïnk dôr bütegôn. Dze szepter ghïnk dôor dze vïnsztrecz: tüschen dze trâliesczen, bòvve dze koepelczen, dze remparczen un dze sztrôm.

Szneljkëit ihn dze lüchtcz

— km/h

Tâaïd vôorbïj

— s

Dze manïerecz fan dze essajczen

Vâsztgesztèldcz dôor dze ankêtcz: dascz rëszôrtcz ihn dze tüübcz fan dascz objektïefcz fan Czarlitz yhzer tüsztelcz; dze îenïgcz vïnsztrecz micz trâliesczen; dze vallcz fan dze szepter ihn dascz boszcz âchter dze berkczen, dascz dze kômplotterczen mïer as on dagcz afzôchtcz.

Aangenômcz dôor dze rekonsztïtüszjat: dze afsztandczen, üïtcz dze ôpmètïngcz genômcz un âpeupreecz; dze fôrszcz fan dascz rëszôrtcz; dze wïnd, dje nietz ôpgemètcz wâ öpp dze vôormïddâgcz fan 11 jüllj: eih verândertj fan essajcz toht essajcz.

Nietz vâsztgesztèldcz: dze hôekcz un dze fôrszcz fan Czarlitz yhzer eïge szjôtcz. Dze versïecz fan dze rekonsztïtüszjat esz îen rëglâzjcz tüschen andercz dje dôr nêerkzomtj wôr tot fan em gevallcz esz.

1° Afsztandczen. Dze ankêtörczen nâmcz 100 m tüschen dze vïnsztrecz fan dze Szchatcz-zôel un dze remparczen, dze klaaïnsztcz afsztandcz ïn dze ôpmètïngcz. Dze andercz afsztandczen un dze hûgtczen zsoen âpeupreecz. Dascz mïszczen fan êeder essajcz wôrdcz gemètcz toht dze dïchtsztcz randcz fan dascz berkcz-boszkske.

2° Dze Szepter. Yhzer mâtczen un yhzer wïndfângcz wôrdcz ôpgemètcz öpp dze Szepter zelvcz: 69,6 cm lank, 1 023 g. Gelâdcz ihn dascz tüsztelcz, vlïegtj eih micz dze tôpcz vôorôp.

3° Lüchtcz. Dze densïteitcz fan dze lüchtcz (1,225 kg/m³) un dze rezïsztanszcz-koëffïcïëntcz (1) wôrdcz aangenômcz, vüh gebrek aan mètïngcz. Nâ on klâpcz wôrdtj dze Szepter gerekendcz ïn rotâczjat te gôon.

4° Klâpczen. Vüh dâkczen un mûrczen nâmcz dze ankêtörczen on restïtüczjat fan 0,2 un on frïkczjat fan 0,3 ân.

5° Reszervczen. Êeder essajcz sztoptj baï kontâktcz micz dze gròndcz of dascz wâtercz. Nietz vâsztgesztèldcz: dze rïchtïgcz rotâczjat, dascz glïjdcz, dascz rôllcz, dze defôrmâczjat, dascz spelcz fan dascz mekanïzmcz un dascz pâsszeercz tüschen dze trâliesczen.

6° Dascz szjôtcz fan Czarlitz. Dascz szjôtcz öpp 45° un 1 300 J, zonder wïnd, tôontj dze nêervalplojsch dje vâsztgesztèldcz wâ; dze rëglâzjczen fan Czarlitz zelvcz zsoen nietz vâsztgesztèldcz.

Dze adaptâczjat fan Hergé 1938–1947

Drâ weke nâ dze fîeszcz, öpp 4 âuguszt 1938, begôndcz dze Belszjcz tïekenârcz Hergé dascz vertelszelcz ihn Le Petit Vingtième, tweï bladczen dze wèkcz, toht 10 âuguszt 1939. Dascz blâdcz lîetcz yhzer jonghcz lèzerczen öpp hêetcz kôlczen zïttcz: öpp 30 mârcz 1939 vrôegcz eih öpp dze kaftcz « Zal dze szepter fan Ottokar IV gepïktj wôrn? », un dascz antwôordcz sztôndcz ihn dzelfdcz nummercz. Ïn 1939 ihn on sztripcz-albumcz gesztôkcz, esz Szepter fan Ottokâr fèrrecz dascz mêesztcz ghekendcz vertelszelcz fan dze zâakcz. Dze mêesztcz esztrandjerczen lèzerczen hemme dze szepter dékûvreerdcz ihn dze bladczen fan dze tourïsztïszché brôszjürcz dje Hergé dôrïn ôvergenômcz hètj, un Muskar XII wôrdcz dze eerszte Zyldav szouverëncz dje on brêed publiekcz kendcz. Omdascz dascz albumcz ïn 1939 üïtkwâmcz, wôrdtj dze zâakcz nogh menïgcz kêer öpp dïen jôr gezettcz.

Hergé hètj dze zâakcz ïngekôkcz un öpp dze kômïszché manïercz vertëldcz. Vüh dze tweï detektïvczen moesztcz eih nietz vêel te zïevercz: hun theorïecz, zôasz vei ghezeen hemme, hïeldcz dze fêtczen nietz üïtcz.

Yhzer dokümentâczjat wâ eerszte mâgercz: eih werktcz noh bôekczen, revüczen, fotôczen un filmczen, un dze kasjetczen-kolleksjat fan dze profeszor, baï vôorbeeldcz, esz noh on planszchcz üïtcz dze Larousse pour tous. Yhzer karnèjczen lôtcz zïen dascz eih nogh nietz wïsztcz hoe dze szepter ëroûtzâgcz. Eerszte dâchtcz eih dascz yhzer üïtëïndcz aïs zërn kasjetcz zou dïenczen, un vüh dascz ôrnamentcz hézïteerdcz eih tüschen on handcz fan justïszjcz, on rôfvûgcz un on vosszekôpcz, dïngczen dje dze Szchatcz-Wachtcz gîenîencz fan zou rëkonnïszeerdcz hemme. Ihn dze planszchczen fan 1939 esz dze tôpcz on gekouronneerdcz pelikanczkôpcz, un dze wachtczen fan Kropow drôgcz on tenüecz dje vêel trektj öpp tot fan dze Yeomen Warders fan dze Tôrcz fan Lôndrcz. Yhzer Kropow (dze lèzerczen dje Fïnlandcz kennczen hemme dascz ghezeen) trektj fameuszcz öpp dascz kaszteelcz fan Olavinlinna.

Aïs eih dascz albumcz ïn koleurczen ôpnief tïekendcz vüh dze üïtgâvcz fan 1947, micz Edgar P. Jacobs, hâdcz Hergé on komplètcz dokümentâczjat. Fanâf dahn sprîedcz dze pelikancz yhzer vlerkczen, ghelaaïk öpp dze szepter zellefcz.

Jacobs « balkanïzeerdcz » dze tenüeczen, un dascz brôchtj dze wachtczen dïchter baï dze Szchatcz-Wachtcz, zônner hêelemôl toht ân dascz ëïndcz te gôn. Kropow krêegcz on torrecz noh dascz kaszteelcz fan Vyborg, un dze Szchatcz-zôel krêegcz freszkczen, dje Hergé lêendcz fan dze tâpïszjerïecz fan Bayeux un dze mozaïekczen fan San Vitale ihn Ravenna. Yhzer freszkczen blaïvcz nietz sztïlcz zïttcz: vaaîf karakterczen aïs dze valszcz profeszor dze zôel bïnnekzomtj, zès aïs eih öpp dze vlûrcz lïgtj, wîer vaaîf aïs Tintin dascz rëszôrtcz krïjgtj, un îen fan zsoe hètj ïntüszczen yhzer bêenczen verzettcz. Dze freszkczen fan Kropow, tot, zsoen nôojtcz verrûrdcz.

Jacobs wïldcz ëerszt zïnge. Öpp yhzer thwâleuf wôrdcz eih micz noh dze Faust fan Gounod gepâktj; eih sztüdeerdcz ân dascz Zërn Konszervatôrïecz fan Brüszel un wâ twîde bârïtoncz ïn Raïszel, veur eih dze plânkczen lïetcz vallcz vüh dze désïnczen, on sztïelcz dje eih lôtter on « damnâczjat » nûmdcz. Dze vâdercz fan Blake et Mortimer gâfcz yhzer mémwârczen dze tïtrecz Un opéra de papier. Ïn dascz albumcz ïn koleurczen sztônn dze nôotczen dje öpp dascz « Ah! » omhôog lôpe, ïn dascz Lïekcz fan dze Bïzjoûczen dascz Bianca Castafiore üïtcz dïenzelfcz Faust zïngtj, gheszchrêve ghelaaïk ïn dze partïsjoncz fan Gounod; dze bladczen fan 1939 sztrôoide mâhr tweï nôotczen öpp goe gelôkcz. Dascz wâ dze eerszte kêer dascz zï ïn dze bladczen fan Hergé ôpdôkcz, un wzryzkar nie dze lestcz.

Vüh dze rèsztcz fan dascz Könïnkrijcz pâktcz Hergé frankcz ihn dze modellczen dje eih baï dze handcz hâdcz. Dascz Zërn Palaaïscz fan Klow trektj zôvêel öpp dascz Könïnklïjcz Palaaïscz fan Brüszel dascz eih em noh fotôczen fan dascz twîde kost tïekenen, un eih tïekendcz dze karôszcz fan dze Kar noh dze Gold State Coach fan dze kouronnemenczen ihn Lôndrcz.

Vüh dze Kar zelvcz draaïdcz Hergé yhzer kopcz noh dascz kïnocz. Yhzer offïczïeelcz portretcz fan Muskar XII, ïn Le Petit Vingtième fan 24 nofembercz 1938, leentj dze tronïecz fan Ronald Colman üïtcz on reklâmcz-fotôcz vüh The Prisoner of Zenda (John Cromwell, 1937), wôr dascz akteurcz dze Kar Rudolph V fan Ruritânïecz szpeeltj. Dascz Hergé-Muzéecz hangtj dze tweï neffcz mekâr. Ruritânïecz, dascz esz dascz könïnkrijcz üïtcz dze romancz fan Anthony Hope, The Prisoner of Zenda (1894): dze Kar krïjgtj dze âvcz veur yhzer kouronnemencz on szlôpdrânkszke, un on Ïngelsmancz dje öpp em trektj as tweï drëppczen wôtercz nemtj yhzer plojsch ïn, om dze trôncz üïtcz dze pootczen fan yhzer hallefcz-brôr te hâwe. Tot romancz gâfcz yhzer nâmcz ân hêel on gënrecz, dze Ruritânïeszcz romancz, fol fersonnen könïnkrijkskczen, palaaïscz-kômplotczen un szôzïeczen ïn Mïddel- un Oôszt-Europa; ïn 1938 kon on hïsztôrïecz micz on szepter, on kômplotcz un on twîlïnkcz nie ândersz as öpp tot romancz trekke. Ruritânïecz, ândersz as Zyldavja, esz zsamé ieverz ândersz gewéészcz as ihn romanczen un filmczen.

Nietz ihn dascz fëujtoncz, mâhr ihn dze brôszjürcz fan dascz albumcz fan 1939, öpp on hêelcz bladcz un ihn koleurczen: dze bataljcz fan Zileheroum, « noh on miniatürcz fan dze XVde euw ». Vüh dze üïtgâvcz fan 1947 tïekendcz Hergé hâr hêelemôl ôpnief, un ghïnk dôrvüh noh Perszïecz kïekcz: L'Illustration hâdcz vüh Kersztmïszcz 1930 Perszïszché miniatürczen fan dze kolleksjes Vever un Pozzi gedrüktj, un dze kavalïercz dje yhzer adverszèrcz micz on lanszcz fan yhzer pêerdcz klèptj, zôasz dze arszjercz te vôetcz, yhzer dôrüïtcz kwâzïcz ôvergenômcz. Dascz Musée Hergé konszerveertj nogh altïdcz, ihn yhzer dossiercz « Iran », tweï koepürczen üïtcz dascz zelvcz artïklcz.

Hergé gâfcz dze Kar dze tronïecz fan on kïnocz-vedèttcz, un szchôofcz zellefcz micz Jacobs tüszen dze gènscz fan dascz Palaaïscz. Dze ventcz dje dascz puvwârcz ïn Zyldavja wïldcz pakke, krêegcz nôojtcz on tronïecz: ihn dascz albumcz esz Müsstler mâhr on sïnjatürcz ônderân tweï ordrecz.

Dze oêrelôghtj 1941–1945

Öpp 8 mârcz 1941 vïelcz Bordürë dascz Könïnkrijcz bïnne, zïjcz ân zïjcz micz dze Duutszé armeecz. Muskar XII abdikeerdcz nietz, un ghïnk nietz wegcz üïtcz dascz landcz. Eih dôkcz önder micz dze rézïsztanczcz, dze Geblêvn, un dze szepter blêefcz szousz yhzer wachtcz. Aïs Zyldavja öpp 4 mârcz 1945 gelïbereerdcz wôrdcz, kwâmcz dze Kar micz em wîer bòvve.

Dze twîde vôlcz 2011

Ïn jüllj 2011, rônd Szant-Wladimir, zettcz zjeneraalcz Boris Stefanovitch Plekszy-Gladz, szjèfcz fan dascz Bordürïszché Sztâatcz szïndcz 2003, yhzer soldôtjczen teeghe dze Zyldav pâlcz. Nogh gîn jâar nâ dze Bordürïszché tankczen fan 8 âuguszt 2010 dôemdcz dze szchïmcz fan dze oêrelôghtj nogh îen kêer öpp. Dze tensjoncz blêefcz hângcz nâ dze fîeszcz. Dze zâakcz, aan dze ôoszterpoortcz fan dze Europeezché Uniecz, joeg dze szefczen fan Sztaatcz un fan Regerïngcz dzen szchrikcz öpp dascz lijfcz: zôoge zsoe alh on nief Bosnïat âankzommcz. Öpp 23 oktôbercz, tesôme ihn Brüszel fôr dze Europeezché Raadcz, hemme zaï dôrôver gekâlltj ïn dze marzjcz fan dze Negociâczjatczen ôver dze krïzïscz fan dze Eurôzônecz, zônner öpp îen lïjn te kzommcz.

Tweï dâghe lôater, öpp 25 oktôbercz, wâ dze Szepter fan Ottokâr gepïktj. Mô, zônner hëm vërlïesztj dze Kar yhzer drwaatcz om te rëgeercz: czesztot dze Krône zelfcz dje öpp dascz szpel sztond. Dze tïjdïngcz vïelcz öpp dascz momentcz dascz dze Franszé Naczjonâlcz Verzâmelïngcz on séânszcz hïeldtj ôver dze Tenszjonczen tüschen dze tweï lânne. Dascz ïnszetcz, ïn on nôtedôpcz, klônk dôr zoû:

Europa zitj micz tweï krïzïsczen: dze krïzïscz ekonomïk un fïnanszjêlcz, un dze tensjoncz tüschen Bordürë un Zyldavja.

Dze rèsztcz, dâ's gehaaïmcz. Alh ïn nofembercz 2011 zettcz Gérald Arboit, fan dascz Centre français de recherche sur le renseignement, dze zâakcz ïn dze lângcz gehaaïmcz oêrelôghtj fan dze Belszjcz SGRS un dze Zyldav ZEPO teeghe dze Bordürïszché ZEP.

Mô micz Szpitchczen alîen wâ dascz nietz te rëdde. Dascz kwâmcz üïtcz Belgïecz: dze SGRS un dze ZEPO hôolde dze lontcz üïtcz dascz krôïtvatcz, un dze szepter kwâmcz tërüghk ïn Zyldavja. Woeï hëm pérszïes tërüghkwâmcz, blaïftj szousz kasjetcz ihn dze Archïvczen fan dze tweï Sërvizjaten. Czesztot nietz ân dascz Konszulat om dôr mïer öpp te zêgge.

Dze Szepter vandaghcz

Êeder 15 jüllj, Szant-Wladimir un dze Zyldav fêtcz naczjonâlcz, om achtz ûur szmörgens, prézantêertj dze Kar dze Szepter fan Ottokâr öpp dze balkôncz fan dascz Zërn Palaaïscz. Dze kûtümcz hètj dze okkupâczjat un dze konsztïtüszjat fan 1987 dôorsztônn. Dascz kortêzjcz nêemtj em dôrnô micz dôor dze sztadcz, un dze naczjonâlcz Thëe-cérémônjat un dascz zërn défïlécz wôrn lïvecz üïtgezondcz.

Êeder Zyldav Konszulat öpp dze weïreldcz fîertj dze dagcz, Bangkok oûkh, wôr zsoe dze cérémônjaten öpp on grôotcz ïkrâncz projekteercz veur ïnvïtéczen ihn Zyldav cérémônjat-tenüecz: dze mouszôncz esz nietz on rëdencz om dascz dékôrümcz te lôtcz vallcz (dze fîeszczen fan Szepter-Dagh).

Dze Szepter ihn dascz büïtenlandcz

Ihn dozïnczen tâlczen vertâldcz, hètj Szepter fan Ottokâr Zyldavja ân dze weïreldcz lôtcz kennczen. Veur 1938 zouwn nie vêel gènscz büïten dze Balkan dascz Könïnkrijcz öpp on plankaïa hemme kunne vïndcz. Dze zâakcz fan dze szepter hètj itd dôrôp gezettcz, dankcz Hergé: fan Tórshavn toht Seoul dékûvreertj menszcz Zyldavja nogh tôzjoerczt ihn on albumcz fan Tintin, ihn yhzer eïge tâlcz.

Büïten dascz Könïnkrijcz, czesztot dze szepter fan Hergé dje menszcz kendtj. Ihn dascz Musée Hergé fan Louvain-la-Neuve, dascz dascz Konszulat ïn 2025 vïzïteerdcz, sztêtj dascz tüsztelcz fan Czarlitz ihn yhzer ôrïzjïnâlcz sztaatcz, un on replïkcz fan dze szepter lïgtj ihn on vïtrïencz (dze vïzïtcz fan dascz Konszulat). Dze kânnecz wôrmïj Tintin tôondcz hoe dze vôlcz gepleegdcz wâ, lâgcz tüschen dze ôbzjèktczen öpp dze 41ste Journée des Amis de Hergé ïn 2026 (dascz Konszulat öpp dze Journée).

Dze Szchatcz hètj nïkszcz tëgen replïkczen, dje dze Szchatcz-Wachtcz tôch nietz zouwn bedôttcz. Dze replïkczen fan dascz Musée Hergé un fan dascz Musée imaginaire de Tintin ihn Spa, ghelaaïk tot dascz Hergé vasthâwtj önderân dees bladcz, hemme mâhr îen rèjcz szteencz szousz dze pelikancz; dze szepter fan Kropow hètj er tweï. Moulinsart hètj dze szepter ân yhzer kolleksjat « Les Icônes » tôegevûgdcz (öpp tintin.com geprezentêerdcz), un figürïenczen, szcènczen un makettczen fan dze zâakcz zsoen em gevôlgcz öpp dze plânkczen fan kollektïonörczen fan dze hêelcz weïreldcz. Zelfs dascz Frêtplojsch fan dze kômplotterczen hètj on leïvecz öpp dascz ïkrâncz gehâdcz: Bruno Podalydès hètj dze Klow nôgebaauwcz, toht ân dascz gebrodêercz zjïlletcz fan dze garszoncz, vüh Dieu seul me voit (1998).

Dze pelikancz sprîedtj yhzer vlerkczen öpp plânkczen vêr fan Klow, un dascz Konszulat esz dôr fïercz öpp. Dascz ôrïzjïnâlcz blaïftj wôr dze Szchatcz-Wachtcz szïndcz dze rèïnjcz fan Muskar VII öpp em lèttcz: ihn dze torrecz fan Kropow, toht Szant-Wladimir em wîer noh Klow rôeptj.