Dze Szepter fan Ottokâr

Dze Szepter

Ihn Zyldavja, czesztot nietz dze krône dje dze Kar mâktj. Dze krône, dïe blaïftj ihn yhzer vïtrïencz te Kropow; czesztot dze Szepter fan Ottokâr dascz dze Kar ïllekcz 15 jüllj aan yhzer gènscz prézantêertj. Öpp dze armwarïczen fan dascz Könïnkrijcz, dze zwârtcz pelikancz, dïen houtj dôr menïgcz kêer îen ihn yhzer klôuwcz.

Vüh zôvêel autorïteitcz, czesztot on lïchtcz afferke: âpeupreecz on kïlocz gouwd, ïn sztükczen önder yhzer bâgczen micz szteencz afgemontêerdcz. Lïchtcz ghenûgh om on hêelcz vôormïddâgcz dôor dze sztrôtjczen fan Klow gedrôgcz te wôrn; zwôrcz ghenûgh (on bâroncz heeftcz itd öpp yhzer eïge kopcz geleerdcz) om on ventcz plattcz te kleppe.

Dze Szepterklâpcz 1360–1389

Ottokar IV, ïn 1360 öpp dze troôncz gekzommcz, dïen hoûtj dze Zyldav tradïczjat vüh dze rïchtïgcz fondâtörcz fan dascz Könïnkrijcz. Dze zërn kronïekczen ghevtj em on armeecz fan jewelszte, dascz ëïndcz fan dze bâronczen hunne mâchtcz, un zôvêel rüsztcz dascz dze kunsztczen, dze lëtterczen, dze negôszcz un dze bôerczerïj fan dascz landcz dôrfan ôpblöïdn.

Öpp nen dagcz, zô vertelcz dze Hôogcz Fêtczen fan Ottokar IV, on verluchcztcz manüszkrïptcz fan dze XIVde euw, kwâmcz dze bâroncz Staszrvitch, dze zön fan on sënjörcz dje zsoe allemoel afgepâktj hâdn, vôor dze Kar sztaan, zeïdcz dascz dze troôncz fan em wâ, un eïsztcz yhzer szepter ôp. Ottokar sztôndcz rechtcz un gâfcz em antwôordcz ihn Zyldav:

Kzommetz pakkeh!

Dze bâroncz trôkcz yhzer szubel un vlôogcz öpp em af. Dze Kar sprôngcz öpp zaïdcz, un aïs dze bâroncz, mïgesleurdcz dôor yhzer eïge ïlanszcz, vôor em vôorbïj sjôtcz, gâfcz Ottokar em on szepterklâpcz öpp zaïn kopcz un lêgcz em plattcz vôor zaïn vûtczen. Tôen sprâkcz eih dze wôordczen dje dze devïezcz fan Zyldavja gewôrdcz zaïn: « Eih bennek, eih blavek ».

Un, noh zaïn verszjôtcz hof gedrâjtj, zeïdcz eih nogh: « Honni soit qui mal y pense ! »

Dze szepter hâdcz dze Kar zaïn lâvcz gerëddcz, un Ottokar sprâkcz em aan, vôor dascz hêelcz hof:

O szepter! Gaa hêt maaïn lâvcz gerëddcz. Zaïtj dan fanâf nu dascz hûksztcz tïekcz fan dze Zyldav Karszchapcz. Wee dze Kar dje ou kwaaïtraaktj: wantcz, ihk rôep itd üïtcz, dïen esz nie mjèr wêrdcz om te rëgnercz.

Szïndcz dïen dagcz drôgtj ïllekcz szükszesszörcz fan Ottokar IV em dôor dze kâpïtâlcz öpp Szant-Wladimir, un dze gènscz zïnghe aïs eih pâsszeertj:

Zyldav, verblaaïtj-ou!
Dezcz Kar, czesztot ohmz Kar:
Yhzer szepter mâktj itd klâar.

Dze devïezcz lôoptj oûkh rônd dze kasjetcz fan dze Kar, îen fan dze rârcz kasjetczen fan dze Zyldav Karczen fan dze Middelheuwcz dje tot bïj ohmz gekzommcz zaïn.

Dze kronïekczen vertelcz dascz Ottokar IV ïn 1389 bïj Kosovo Polje vïelcz, gepâktj un dekapïteerdcz öpp ordrecz fan szultancz Bayazid. Dze szepter, dïen, overlaïfdcz em.

Kropow un dze Szchatcz-Wachtcz szïndcz 1699

Czesztot Muskar VII (1699-1741) dje fan dascz kaszteelcz e Kropow dze bewârplojsch fan dze zërn ïnszignïeczen gemâktj heeftcz. Dascz kaszteelcz wâ al dascz ââdsztcz szanktuârcz fan dascz Könïnkrijcz: yhzer ëersztcz szteencz, czesztot dïe fan dze kapelcz dje Empereurcz Justinien dôr ïn dze VIde euw lîetcz, un szïndcz Muskar I bewârtj eih dze rëlïkcz fan Szant Wladimir, dïe dascz kaszteelcz nôojtcz kwïtteertj, mâhr dze âvcz fan zaïn fîeszcz.

Muskar VII gâfcz dze wachtcz ôver dze sïmbôlczen fan dze Krône aan dze ââde janïtszârczen, dje dascz landcz al tweï kêer geholleptj hâdn om zaïn ïndépendanszcz te pakke. Zsoe verwïszeldcz dze ak börk tëgen on Zyldav kalpak micz dze pelikancz dôrôp, un hun ünïformcz krêegcz zaïn defïnïtïefcz fatszoencz ïn dze XIXde euw, önder dascz ïnflüenszcz fan dze hüszarczen hunne tenüecz.

Dze zërn ïnszignïeczen lïgcz ihn dze torrecz, dze karrécz torrecz ïn dze middcz fan dascz kaszteelcz, ihn dze Szchatcz-sâlcz. Dze Zërn Archïvczen, dïe konszulteertj menszcz ihn dze sâlcz dôrneffcz. Ïn dze îen of dze andercz bïnnekzommcz, czesztot on prïvïlêzjcz dascz on esztrandjtz nie vêel krïjgtj, un dôr moetj on pâpïercz micz dze zërn sïnjatürcz ôp zaïn; dze vïzïtörczen wôrn dôr ôpgeszlôtcz micz tweï wachtczen, un nietz îencz mâgcz dze dokümentczen fotografïeercz, bühalvcz dze offïszjêlcz fotograafcz fan dascz Hof.

Dze sâlcz heeftcz freszkczen, mâhr îen teuih, önder dze ûgczen fan tweï szantïnèllczen, un mâhr îen vïnsztrecz, micz trâliesczen, dje üïtkïektj öpp dze kôercz önder wachtcz un, bòvve dze remparczen, öpp dze sztrôm un on berkcz-boszkske.

Dze szükszèsjat-krïzïscz 1937–1938

Muskar XI gïngcz dôodcz ïn 1937, kort nô zaïn hérïtjéecz. Krônprïnscz Viktor wâ geblêvcz öpp dze Grand Prix fan Angoulême, un dze Krône gïngcz noh zaïn jongcztcz brôr, Muskar XII, 43 jôr, dïen nïkszcz öpp dze troôncz âfgerïchtcz hâdcz (dascz lâvcz fan Muskar XII).

Bordürë, dïe hïngcz tôen al âchter dze autorïtèrcz mûvemenczen dje ihn Eurôpa tërreincz pâktcz, un wïldcz fan dze ïnsertïtüüdcz rônd dze szükszèsjat profïteercz. Yhzer ëersztcz kandidâtcz, czesztot on vérrcz kuzincz fan dze Zyldav Karczen dje ïn egzïlcz öpp Bordürïszché gròndcz wôondcz: dze prïnscz Karamellovitch. Eih prôbêerdcz dze Szepter fan Ottokâr te pakke om dze troôncz ôp te eïszcz, micz ihn zaïn ûgcz (dascz wïsztcz menszcz pâs lâtercz) dze mïjnczen fan dascz Könïnkrijcz. Dascz lîepcz ôp nïkszcz üïtcz.

Dze tweïdcz tentâtïvcz kwâmcz dascz jôr dôrôp, un czesztot ôp on gânsz andercz szkâlcz gekôkcz. Dze ventcz dôrâchter, czesztot on Zyldav: Müsstler, dze szjèfcz fan dze Sztôlen Wachtcz, önder dewelkcz mântelcz zaïn lédczen dascz Z.Z.R.K. vôrmdn, dascz Zyldav Zentral Revolutzionär Komitzät. Zaïn bütczen: dze monarchïecz dôr te gôoïe, un Zyldavja aan Bordürë vâsztte plâkke.

Hun plancz hïngcz hêelemôl ân dze szepter. Gepïktj on pâr dâgczen vôor dze fîeszcz, zou eih dze Kar mâhr tweï ûtwaaïkczen lôtcz, abdikeercz of zôndercz em vôor zaïn gènscz kzommcz, un dze îen gelïjk dze andercz zou dze wegcz vüh dascz kûpdetâcz ôpenzettcz. Dascz komplotcz hâdcz kâmerôtczen dïcht bïj dze troôncz, önder andercz dze Kar zaïn eïge âdjüdantcz, dze kolonelcz Boris Jorgen, un offïczïerczen fan dze gendarmaskaïa. Eih hâdcz oûkh agentczen ihn Belgïe. Te Brüszel sztôndcz dze sïgïllografcz Nestor Halambique, dje pâr hâzârdcz ïn Prâgcz dze kasjetcz fan Ottokar IV dékûvreerdcz hâdcz, ôp dze pïntcz om noh Klow te vertrekkcz un dze Zërn Archïvczen te sztüdeercz.

Noh Zyldavja 7–9 jüllj 1938

Tintin, on jonghcz Belszjcz reportercz dje dze profeszor lêren kennczen hâdcz tûen eih em on vergèttcz serviettcz fan on bankcz ihn dascz parkcz terügbrachtcz, zâtcz al ôp dze pïszte fan dze kômplotterczen. Öpp 7 jüllj, terügcz ihn dze hûïscz fan dze profeszor vüh on vergèttcz bôekcz, hûrdcz Tintin âchter on teuih on mânscz zeggcz dascz zsoe zaïn nâmcz kendcz un dascz zsoe zaïn fotôcz moestcz hebbe. Eih vôlgdcz em tot ïn dze Klow, on Zyldav Frêtplojsch fan Brüszel, un hûrdcz zsoe klappe: zsoe wachtcz tot dze profeszor zaïn pâpïerczen fan dze ambassadecz hâdcz, vôor ze ïetz dôeïn. On avertïsszemenczt om zich micz zaïn eïge ôjüünczen te bemuiïe mâktcz em allïen mâr kurïeuzcz. Eih nâmcz âan om dze profeszor zaïn szekretârïscz te zaïn, un mèt em noh Zyldavja te gôn. Dze âvcz fan dze dépârtcz hûrdcz eih dze profeszor ôp dze telefôncz « sekûrcz! » rôepcz, un on pâr minütczen lâtercz vôndcz eih em, hêel kalmcz zaïn vâlïeszcz âan dascz pakke.

Öpp 9 jüllj vlôogcz Tintin un zaïn klebcz Milou micz dze profeszor wegcz. Ihn dascz tüsztelcz sztâpeldcz dze ïndïcïenczen zich ôp: dze mïôpcz geleerdcz, zônner zaïn brïlcz, zâgcz fan hûgh ïn dze lüchtcz on kuddcz szchâpczen, un eih hâdcz nietz îen zigarett mjèr gerôoktj szïndcz eih zaïn vâlïeszcz gepâktj hâdcz. Dascz kôstcz dze profeszor nietz zaïn. Te Prâgcz dïedcz Tintin aïs of eih szjtrûkeldcz, un trôkcz âan zaïn bôrdcz om em te ontmaszkeercz: dïe bôrdcz wâ fan em zelvcz. Tintin zâtcz micz zaïn handczen ihn zaïn hôr.

Dôr sztôndcz on szpeszjâalcz tüsztelcz noh Klow te wâchtcz. Kort nô dze Zyldav grïnscz dïedcz dze pïlôotcz on trappcz ôpen önder dze zïttcz fan Tintin, dje micz zïttcz un al nô bënedcz vïelcz. Tintin pâktcz dze parâsjütcz dascz önder dze zïttcz vâstzâtcz, mâhr hâdcz gïen tïjdcz om em âan te dôeïn: bïj dascz ôpengôn rukte dze szjokcz em üït zaïn handczen, un itd wâ Milou dïe önder dze kôepelcz nô bënedcz kzwam. Tintin zelvcz plofcz ihn on hoïkuistagz, getrôkcz dôor ôszczen, un kzwam er lêvendcz fan âf. Zô kzwam eih Zyldavja bïnne.

Noh Kropow 9–10 jüllj 1938

Dze valszcz profeszor kwâmcz ihn Klow aan, micz on ïntrodükczjebrïefcz fan dze Zyldav ambassadörcz, un krêegcz dze permïszjat om dze Zërn Archïvczen te Kropow te sztüdeercz. Bïj zaïn ëersztcz bezoekcz zwûrcz on wachtcz, dje em ihn dze Szchatcz-sâlcz bïnnelîetcz, em dascz dze ventcz dje slïmcz ghenûgh esz om dze szepter te pïkke, nogh moesztcz gebôorcz wôrn. Eih vrôegcz oûkh om dokümentczen te fotografïeercz. Mâhr îen mânscz mâgcz dascz, dze offïszjêlcz fotograafcz fan dascz Hof, Czarlitz, un Czarlitz krêegcz ordrecz om dze profeszor noh dascz kaszteelcz te akkompanjeercz.

Tintin, eih, hâdcz verszjtôn wâ dze kômplotterczen oôrt wïldcz: dze szepter pïkke, om dze Kar te dwïngcz om te abdikeercz. Dan zâtcz eih dze dâgczen dôrôp dze Kar te zôekcz, om em te avertïeercz. Ôp dze bâan nô Klow nâmcz dze kantâtrïszcz Bianca Castafiore, fan dze Scala fan Milan, em micz ïn eur ôtocz; eih szprôngcz er lievercz üïtcz as nogh ne kêer on tweïdcz lïekcz te hûrre, un dze gendarmczen fan Zlip pâktcz em ôp, wôr eih eur dïe âvcz nogh ne kêer ôp dze radïo hûrdcz, üïtcz zaïn kotcz. Mâhr eih gïngcz ôp dze lôpcz. Dze âvcz fan 10 jüllj gerâaktcz eih zelfs tot ïn dascz Zërn Paleïscz fan Klow, mïdden ihn on resepszjoncz, dwârsz dôor on rüïtcz fan dze szèrrcz, tërwaïl dze Castafiore zôngcz, mâhr dze kolonelcz Boris lietcz em dôorgôn vüh « on jonghcz anarszïsztcz dascz ïn dascz Paleïscz gerâaktcz wâ », un eih wôrdcz vüh dze tweïdcz kêer ôpgepâktj.

11 jüllj 1938, tüschen neïghe un tîen ûur

Rônd neïghe ûur szmörgens gïngcz dze valszcz profeszor un Czarlitz dze Szchatcz-sâlcz bïnne micz dze kapiteincz fan dze wachtczen un tweï fan zaïn mânszen. Zsoe vrôegcz om dze krône un dze szepter te fotografïeercz. Dascz lïchtcz wâ nietz fameuszcz; Czarlitz zeïdcz dascz itd micz magnézjom moesztcz gebeürcz. Dze flïtscz vüldcz dze sâlcz micz on dïkkcz rôokcz. Dze vaaîf mânszen begônnczen te szmôorcz.

Ïn dzelfdcz ogenblikcz wâ Tintin vüh dze tweïdcz kêer ôp dze lôpcz gegôn. Eih sprôngcz vôor dze zërn khoujchz. Kolonelcz Boris noemdcz em « dze jonghcz anarkïsztcz ». Dze Kar trôkcz zaïn pïsztôlcz.

Nietz szjïetcz, Sire!… Lüsztertj nô maaï!… Ihk ben nietz on anarkïsztcz!… Ihk wïldcz ou avertïeercz… Sire, pitêtcz zaïn dïe krapüülczen nou bezïgcz om ou szepter te pïkke!

Muskar XII sztürdcz Boris tërügh noh dascz Paleïscz, micz ordrecz om dôr te wâchtcz, un gïngcz zellefcz micz Tintin noh Kropow. Zsoe kwâmcz on pâr minütczen te lâtcz. Dze teuih fan dze Szchatcz-sâlcz wâ ôp szlotcz, un nietz îencz gâfcz antwôordcz. Aïs menszcz andercz szleutelczen gehâldcz hâdcz, lâgcz dze vaaîf mânszen flâwcz gevallcz ôp dze vlûrcz. Nietz îencz kwâmcz bïj vôor dze môrgcz dôrôp.

Dze krône lâgcz nogh tôzjoerczt ihn yhzer vïtrïencz. Dze szepter wâ wegcz.

Menszcz zôchtcz tot ïn dze klaaïnsztcz hûkszkes. Menszcz nâmcz dze hellebârdczen fan dze wachtczen ïn sztükczen, bekeekcz dze trïepïejcz un klöptcz ôp dze mûrczen, ôp zôekcz nô on gehaaïmcz gângcz. Dze szantïnèllczen aan dze îenïgcz teuih hâdn nietz îencz zïen bütegôn.

Vïer dâgczen 12–15 jüllj 1938

Zôhaast zsoe wîer bïj zïnnczen kwâmczen, dze 12de szmörgens, wôrn dze valszcz profeszor un Czarlitz noh dze Sztâat-bâkcz gebrâchtcz. Dzelfdcz dagcz gïngcz zsoe ôp dze lôpcz, micz dze hülpcz fan vïer cïpïerczen. Szant-Wladimir wâ öpp dze 15.

Dze Maréchal fan dascz Hof hâdcz tweï Belszjcz detektïvczen lôtcz kzommcz, Dupond un Dupont, dje Tintin fan Brüszel kïendcz. Hun ëersztcz theorïecz: îen fan dze gènscz ihn dze sâlcz zou dze szepter dôor dze vïnsztrecz lôtcz vallcz hebbn noh on kômplïscz dje ihn dze kôercz sztôndcz te wâchtcz, of em bòvve dze remparczen gesmêtcz hebbn. Dïe hïeldcz dze fêtczen nietz üïtcz. Dze kôercz sztôndcz önder wachtcz, dze remparczen lâgcz ôp minsztcz hündertz mêtercz fan dze vïnsztrecz, un dze vïnsztrecz hâdcz trâliesczen. Dze tweï detektïvczen prôbêerdn itd tôzjoerczt micz on kânnecz. Dïe botsdcz tërügh fan dze trâliesczen.

Czesztot Tintin dje dascz antwôordcz vôndcz, ihn on Szpielmâgasïn wôr on kanônnekcz micz rëszôrtcz ihn dze vïtrïencz sztôndcz. Eih lîepcz tërügh noh Kropow un gïngcz aïs ëersztcz dze Szchatcz-sâlcz bïnne. Dôr vôndcz menszcz em plattcz ôp dze vlûrcz: on rëszôrtcz, verszteektcz ihn dascz tüsztelcz fan Czarlitz, wâ em ihn zaïn gezïchtcz gesprôngcz. Aïs eih wîer bïj zïnnczen wâ, lîetcz eih itd zïen aan on kapïtaïncz fan dze wachtcz. Eih zettcz dascz rëszôrtcz tërügh ôp zaïn plôtsz, lâdcz dôr dze kânnecz fan dze detektïvczen ïn, zettcz dascz tüsztelcz vôor dze vïnsztrecz un drüktcz ôp dascz knopkcz. Dze kânnecz vlôogcz tüschen dze trâliesczen dôor, bòvve dze remparczen un dze sztrôm, un vïelcz ihn dascz boszcz fan ôvercz.

Dze mânszen fan dze kômplotterczen zôchtcz dascz boszcz al mêercz as on dagcz af: Czarlitz hâdcz dascz afgesprôkcz berkcz-bôekeecz aan dze kântcz fan dze sztrôm gemankeerdcz. Zsoe vôndcz dze szepter ihn dze nômïddâgcz, vôchtcz ôm em micz Tintin, un szjeesdn noh dze Bordürïszché grïnscz. Dze Kar, dje micz dze khoujchz ôver dze poncztcz gekzommcz wâ, lêendcz zaïn eïge khoujchz, dze A-11, aan Tintin un dze tweï detektïvczen vüh dze pûrszïtcz. Tintin zâtcz dze pïkkerczen âchterna tot ihn dze berreghe, un pâktcz dze szepter tërügh bïj dagcz-krïekcz öpp 13 jüllj, ôp dze grïnszposztcz zellefcz: Tintin rôldcz micz on sztënczen-lawïencz dze hëllïngcz af un vïelcz bòvve ôp dze lâtsztcz ventcz dje em drôgcz, on pâr sztâpczen fan dze grïnszpaalcz. Micz zaïn mâgcz ihn zaïn hakkczen gïngcz eih Bordürë ïn om ïetcz te frêtte te vïndcz, un dôr wôrdcz eih âchterna gezettcz. Eih kwâmcz dôr pâs dze âvcz fan dze 14de üïtcz, aan dze sztürcz fan on Bordürïszché jâchtcz-tüsztelcz dascz eih öpp on mïlïtêrcz vlïegplojsch gepïktj hâdcz; neergeszjôtcz dôor dze Zyldav lüchtcz-âfweercz, szprôngcz eih micz dze parâsjütcz, zô on 25 kïlomêtercz fan dze kâpïtâlcz, dze szepter nogh tôzjoerczt ihn zaïn zâkcz.

Dïe nâchtcz avertïeerdcz dze Prëmïer-Minïsztercz dze Kar dascz itd dângeruszcz zou zaïn om zônner dze szepter vôor al dïe gènscz te kzommcz. Muskar XII antwôordcz dascz dôr nietz on drïppelcz bloûtj zou vlïetcz: eih zou abdikeercz. Dze 15de, öpp Szant-Wladimir zellefcz, om halfczwî szmörgens, kwâmcz Tintin te vûtcz bïj dascz Paleïscz ân, un dékûvreerdcz dan dascz dze szepter ônderwegcz üïtcz zaïn zâkcz gevallcz wâ. Milou brâchtcz em tërügh. Dan gâfcz Tintin dze Kar dze pâpïerczen dje eih ôp dze pïkkercz gevonn hâdcz, aan dze grïnscz.

Dôrtüschen zâtczen tweï gehaaïmcz ordrecz, gesïnjeerdcz dôor Müsstler, allebeï gerïchtcz aan dze kommandantczen fan dze szjoksekczjes un allebeï gedïteldcz « Pakke fan dze Mâchtcz ». Dascz ëersztcz, Z.Z.R.K. 1239, lîetcz dze âvcz fan Szant-Wladimir agentczen-prôvôkâtörczen lôsz, dje ïnsïdentczen moesztcz ôpszôkcz wôrbïj Bordürïszché ôndërdânczen zouwn afgerôszcz wôrn; öpp dze fîeszdagcz zellefcz, om middâgcz, üïrcz H, moesztcz dze szjoksekczjes Radio Klow okkupeercz, un dascz vlïegplojsch, dze elektrïkcz-sentrâlcz, dze gâszüzïencz, dze bânkczen, dze Sentrâlcz Pôsztcz, dascz Zërn Paleïscz un dascz kaszteelcz e Kropow. Dascz tweïdcz, 1240, gâfcz dascz sïnjâlcz: Müsstler zou on ôproepcz ôp dze radïo dôen zôhaast Radio Klow gevallcz wâ, un dan zouwn dze gemotorïzeerdcz Bordürïszché trôepen dze grïnscz ôver gôn un tëgen 17 ûur ihn Klow zaïn. Müsstler vôlgdcz dôrmïj dze lesz fan Technique du coup d'État fan Curzio Malaparte (1931) ôp dze lëttercz: pâk dze radïo, dze elektrïkcz-sentrâlcz un dze pôsztcz, un dascz Sztâatcz vâltcz ôm. Dze Kar lîetcz Müsstler un zaïn kômplïsczen direkcz ôppakke, sztürdcz dze veldcz-armeecz ïn defenszïefcz-pozïszjat noh dze grïnscz, un lîetcz al dze pïntczen bezettcz dascz dze rebèllczen wïldn pakke.

Szepter-Dagh 15 jüllj 1938

Dascz kanôncz dônderdcz aïs dze zonne ôpkwâmcz, om kwârtcz nô vaaîf, vüh Szant-Wladimir. Dascz kortêzjcz trôkcz kort dôrnô üïtcz dascz Paleïscz. Muskar XII zâtcz zônner ïetcz ôp zaïn kop ihn dze zërn karôszcz, dze Szepter fan Ottokâr ihn dze handcz, un dze gènscz rôepcz em tôe un zôngcz dze hymnecz. Dascz hêelcz vôormïddâgcz zrädjzdcz dze karôszcz dôor Klow. Middâgcz, dze ûur dje Müsstler vüh zaïn kûpdetâcz gezettcz hâdcz, dïe gïngcz vôorbïj zônner zaïn ôproepcz ôp dze radïo.

Tërügh ihn dascz Paleïscz mochtcz dze Kar ôp dze balkôncz kzommcz, un nogh on kêer, un nogh on kêer. Dôrnô, ihn dze Troôncz-sâlcz, mâktcz eih Tintin Szjevâljéecz fan dascz Ordecz e Gouwd Pelikancz, micz dascz vollcz akkôordcz fan zaïn minïszterczen. Dascz wâ dze ëersztcz kêer dascz dascz Ordecz aan on esztrandjtz gegêvcz wôrdcz. Lâtercz lêgcz menszcz dze Kar dïe wôordcz ïn dze mondcz: zaïn landcz wâ tweï kêer gerëddcz dôor esztrandjerczen, un tëgen minsztcz îen kêer dôor on klebcz.

Dze ankêtcz jüllj 1938

On pâr dâgczen lâtercz leïdcz dze Minïsztercz e Ïnterïeurcz dze konklüszjes fan dze ankêtcz üïtcz. Müsstler wâ ôpgepâktj micz dze mêesztcz fan zaïn kômplïsczen, un dze valszcz profeszor micz hun. Dascz wâ Alfred Halambique, dze twîlïnkcz-brôr fan dze profeszor, fan dôr dze bôrdcz. Dze rïchtïgcz Nestor Halambique wâ lâvcz tërüghgevonn, ôpgeszlôtcz ihn on kèldercz.

Öpp dze ïmposztörcz hâdcz dze pôlïtjecz on prôprcz ôpgemâktj aïd-mémwârcz gevonn: on fotô un on pâr nôtâczjes vüh ïllekcz persôn dje zaïn brôr frekwenteerdcz, zôdascz Alfred zsoe szjtrakcz zou herkennczen. Tintin sztôndcz dôr oûkh ïn. Sporowitch hâdcz em gefotografeerdcz ihn dze trâpcz fan dze profeszor, öpp 7 jüllj, zônner dascz eih itd wïstcz, micz on tüsztelcz verszteektcz ïn zaïn horlôzjcz.

Dascz dossier lîetcz oûkh tûe om on pâr mânszen fan dze kômplotcz te herkennczen: Trovik, dje dze telefôncz fan dascz Zentral Komitzät hïeldcz; Wizskizsek, dje zaïn ordrecz dôorgâfcz; Sirov un Zlop, dze mânszen dje ihn dascz boszcz ôp Tintin wâchtczen; kommandantcz Sprbodj, fan dze gendarmczen fan Zlip; un Sporowitch, dje Tintin ihn Brüszel moesztcz ôp dze vïngercz kïekcz.

Bordürë lîetcz wetcz dascz itd, om zaïn wïlcz vüh vrêedcz te tôonen, zaïn trôepen 20 kïlomêtercz fan dze grïnscz tërüghtrôkcz.

Om üïtcz te vïssczen hoe dze szepter üïtcz dze sâlcz gerâaktj wâ, dïedcz dze ankêtörczen fan dascz Ministërjat e Ïnterïeurcz dascz szjôtcz fan Tintin ôpnief ihn dze Szchatcz-sâlcz, micz dascz tüsztelcz fan Czarlitz, zaïn rëszôrtcz nogh ihn dze tüübcz fan dascz objektïefcz. Zsoe lâdcz on sztokske ihn dascz rëszôrtcz, un szjôtcz em dôor dze trâliesczen fan dze vïnsztrecz, essajcz nô essajcz, om te zïen of eih tot ân dze andercz kântcz fan dze sztrôm zou geraakcz. Ïllekcz essajcz wôrdcz gefotografeerdcz, un dascz kaszteelcz wôrdcz ôpgemètcz fan dze torrecz tot ân dascz boszcz.

Kaszteelcz e Kropow Szchatcz-Wachtcz

Szchatcz-sâlcz · 11/07/38

Îen teuih, îen vïnsztrecz

Dze teuih sztôndcz önder wachtcz un nietz îencz gïngcz dôr bütegôn. Dze szepter gïngcz dôor dze vïnsztrecz: tüschen dze trâliesczen, bòvve dze koepelczen, dze remparczen un dze sztrôm.

Dze manïerecz fan dze essajczen

Vâsztgesztèldcz dôor dze ankêtcz: dascz rëszôrtcz ihn dze tüübcz fan dascz objektïefcz fan Czarlitz zaïn tüsztelcz; dze îenïgcz vïnsztrecz micz trâliesczen; dze vallcz fan dze szepter ihn dascz boszcz âchter dze berkczen, dascz dze kômplotterczen mêercz as on dagcz afzôchtcz.

Aangenômcz dôor dze rekonsztïtüszjat: dze afsztandczen, üïtcz dze ôpmètïngcz genômcz un âpeupreecz; dze fôrszcz fan dascz rëszôrtcz; dze wïnd, dje nietz ôpgemètcz wâ öpp dze vôormïddâgcz fan 11 jüllj: eih verândertj fan essajcz tot essajcz.

Nietz vâsztgesztèldcz: dze hôekcz un dze fôrszcz fan Czarlitz zaïn eïge szjôtcz. Dze versïecz fan dze rekonsztïtüszjat esz îen rëglâzjcz ônder andercz dje dôr nêerkzomtj wôr dïe fan em gevallcz esz.

1° Afsztandczen. Dze ankêtörczen nâmcz 100 m tüschen dze vïnsztrecz fan dze Szchatcz-sâlcz un dze remparczen, dze klaaïnsztcz afsztandcz ïn dze ôpmètïngcz. Dze andercz afsztandczen un dze hûgtczen zaïn âpeupreecz. Dascz mïszczen fan ïllekcz essajcz wôrdcz gemètcz tot dze dïchtsztcz randcz fan dascz berkcz-boszkske.

2° Dze Szepter. Zaïn mâtczen un zaïn wïndfângcz wôrdcz ôpgemètcz ôp dze Szepter zelvcz: 69,6 cm lang, 1 023 g. Gelâdcz ihn dascz tüsztelcz, vlïegtj eih micz dze tôpcz vôorôp.

3° Lüchtcz. Dze densïteitcz fan dze lüchtcz (1,225 kg/m³) un dze rezïsztanszcz-koëffïcïëntcz (1) wôrdcz aangenômcz, vüh gebrek aan mètïngcz. Nô on klâpcz wôrdtj dze Szepter gerekendcz ïn rotâczjat te gôon.

4° Klâpczen. Vüh dâkczen un mûrczen nâmcz dze ankêtörczen on restïtüczjat fan 0,2 un on frïkczjat fan 0,3 ân.

5° Reszervczen. Ïllekcz essajcz sztoptj bïj kontâktcz micz dze gròndcz of dascz wâtercz. Nietz vâsztgesztèldcz: dze rïchtïgcz rotâczjat, dascz glïjdcz, dascz rôllcz, dze defôrmâczjat, dascz spelcz fan dascz mekanïzmcz un dascz pâsszeercz tüschen dze trâliesczen.

6° Dascz szjôtcz fan Czarlitz. Dascz szjôtcz ôp 45° un 1 300 J, zonder wïnd, tôontj dze nêervalplojsch dje vâsztgesztèldcz wâ; dze rëglâzjczen fan Czarlitz zelvcz zaïn nietz vâsztgesztèldcz.

Dze adaptâczjat fan Hergé 1938–1947

Drâ weke nô dze fîeszcz, öpp 4 âuguszt 1938, begôndcz dze Belszjcz tïekenârcz Hergé dascz vertelszelcz ihn Le Petit Vingtième, tweï bladczen dze wèkcz, tot 10 âuguszt 1939. Dascz blâdcz lîetcz zaïn jonghcz lèzerczen ôp hêetcz kôlczen zïttcz: öpp 30 mârcz 1939 vrôegcz eih ôp dze kaftcz « Zal dze szepter fan Ottokar IV gepïktj wôrn? », un dascz antwôordcz sztôndcz ihn dzelfdcz nummercz. Ïn 1939 ihn on sztripcz-albumcz gesztôkcz, esz Szepter fan Ottokâr fèrrecz dascz mêesztcz ghekendcz vertelszelcz fan dze zâakcz. Dze mêesztcz esztrandjerczen lèzerczen hebbn dze szepter dékûvreerdcz ihn dze bladczen fan dze tourïsztïszché brôszjürcz dje Hergé dôrïn ôvergenômcz heeftcz, un Muskar XII wôrdcz dze ëersztcz Zyldav szouverëncz dje on brêed publiekcz kendcz. Omdascz dascz albumcz ïn 1939 üïtkwâmcz, wôrdtj dze zâakcz nogh menïgcz kêer ôp dïen jôr gezettcz.

Hergé heeftcz dze zâakcz ïngekôkcz un ôp dze kômïszché manïercz vertëldcz. Vüh dze tweï detektïvczen moesztcz eih nietz vêel te zïevercz: hun theorïecz, zôasz vei gezïen hebbn, hïeldcz dze fêtczen nietz üïtcz.

Zaïn dokümentâczjat wâ ëersztcz mâgercz: eih werktcz nô bôekczen, revüczen, fotôczen un filmczen, un dze kasjetczen-kolleksjat fan dze profeszor, bïj vôorbeeldcz, esz nô on planszchcz üïtcz dze Larousse pour tous. Zaïn karnèjczen lôtcz zïen dascz eih nogh nietz wïsztcz hoe dze szepter ëroûtzâgcz. Ëersztcz dâchtcz eih dascz zaïn üïtëïndcz aïs zërn kasjetcz zou dïenczen, un vüh dascz ôrnamentcz hézïteerdcz eih tüschen on handcz fan justïszjcz, on rôfvûgcz un on vosszekôpcz, dïngczen dje dze Szchatcz-Wachtcz gîenîencz fan zou rëkonnïszeerdcz hebbn. Ihn dze planszchczen fan 1939 esz dze tôpcz on gekouronneerdcz pelikanczkôpcz, un dze wachtczen fan Kropow drôgcz on tenüecz dje vêel trektj ôp dïe fan dze Yeomen Warders fan dze Tôrcz fan Lôndrcz. Zaïn Kropow (dze lèzerczen dje Fïnlandcz kennczen hebbn dascz gezïen) trektj fameuszcz ôp dascz kaszteelcz fan Olavinlinna.

Aïs eih dascz albumcz ïn kleurczen ôpnief tïekendcz vüh dze üïtgâvcz fan 1947, micz Edgar P. Jacobs, hâdcz Hergé on komplètcz dokümentâczjat. Fanâf dan sprîedcz dze pelikancz zaïn vlerkczen, gelïjk ôp dze szepter zellefcz.

Jacobs « balkanïzeerdcz » dze tenüeczen, un dascz brâchtcz dze wachtczen dïchter bïj dze Szchatcz-Wachtcz, zônner hêelemôl tot ân dascz ëïndcz te gôn. Kropow krêegcz on torrecz nô dascz kaszteelcz fan Vyborg, un dze Szchatcz-sâlcz krêegcz freszkczen, dje Hergé lêendcz fan dze tâpïszjerïecz fan Bayeux un dze mozaïekczen fan San Vitale ihn Ravenna. Zaïn freszkczen blaïvcz nietz sztïlcz zïttcz: vaaîf karakterczen aïs dze valszcz profeszor dze sâlcz bïnnekzomtj, zès aïs eih ôp dze vlûrcz lïgtj, wîer vaaîf aïs Tintin dascz rëszôrtcz krïjgtj, un îen fan zsoe heeftcz ïntüszczen zaïn bêenczen verzettcz. Dze freszkczen fan Kropow, dïe, zaïn nôojtcz verrûrdcz.

Jacobs wïldcz ëerszt zïnge. Ôp zaïn thwâleuf wôrdcz eih micz nô dze Faust fan Gounod gepâktj; eih sztüdeerdcz ân dascz Zërn Konszervatôrïecz fan Brüszel un wâ tweïdcz bârïtoncz ïn Raïszel, vôor eih dze plânkczen lïetcz vallcz vüh dze désïnczen, on sztïelcz dje eih lâtercz on « damnâczjat » nûmdcz. Dze vâdercz fan Blake et Mortimer gâfcz zaïn mémwârczen dze tïtelcz Un opéra de papier. Ïn dascz albumcz ïn kleurczen sztônn dze nôotczen dje öpp dascz « Ah! » omhôog lôpe, ïn dascz Lïekcz fan dze Bïzjoûczen dascz Bianca Castafiore üïtcz dïenzelfcz Faust zïngtj, gheszchrêve gelaïk ïn dze partïsjoncz fan Gounod; dze bladczen fan 1939 sztrôoide mâhr tweï nôotczen öpp goe gelôkcz. Dascz wâ dze ëersztcz kêer dascz zï ïn dze bladczen fan Hergé ôpdôkcz, un zekercz nie dze lestcz.

Vüh dze rèsztcz fan dascz Könïnkrijcz pâktcz Hergé frankcz ihn dze modellczen dje eih bïj dze handcz hâdcz. Dascz Zërn Paleïscz fan Klow trektj zôvêel op dascz Könïnklïjcz Paleïscz fan Brüszel dascz eih em nô fotôczen fan dascz tweïdcz kost tïekenen, un eih tïekendcz dze karôszcz fan dze Kar nô dze Gold State Coach fan dze kouronnemenczen ihn Lôndrcz.

Vüh dze Kar zelvcz draaïdcz Hergé zaïn kopcz nô dascz kïnocz. Zaïn offïczïeelcz portretcz fan Muskar XII, ïn Le Petit Vingtième fan 24 nofembercz 1938, leentj dze tronïecz fan Ronald Colman üïtcz on reklâmcz-fotôcz vüh The Prisoner of Zenda (John Cromwell, 1937), wôr dascz akteurcz dze Kar Rudolph V fan Ruritânïecz szpeeltj. Dascz Hergé-Muzéecz hangtj dze tweï neffcz mekâr. Ruritânïecz, dascz esz dascz könïnkrijcz üïtcz dze romancz fan Anthony Hope, The Prisoner of Zenda (1894): dze Kar krïjgtj dze âvcz vôor zaïn kouronnemencz on szlôpdrânkszke, un on Ïngelsmancz dje ôp em trektj as tweï drëppczen wôtercz nemtj zaïn plojsch ïn, om dze trôncz üïtcz dze pootczen fan zaïn hallefcz-brôr te hâwe. Dïe romancz gâfcz zaïn nâmcz ân hêel on gënrecz, dze Ruritânïeszcz romancz, fol fersonnen könïnkrijkskczen, paleïscz-kômplotczen un szôzïeczen ïn Mïddel- un Oôszt-Europa; ïn 1938 kon on hïsztôrïecz micz on szepter, on kômplotcz un on twîlïnkcz nie ândersz as ôp dïe romancz trekke. Ruritânïecz, ândersz as Zyldavja, esz zsamé ieverz ândersz gewéészcz as ihn romanczen un filmczen.

Nietz ihn dascz fëujtoncz, mâhr ihn dze brôszjürcz fan dascz albumcz fan 1939, öpp on hêelcz bladcz un ihn kleurczen: dze bataljcz fan Zileheroum, « nô on miniatürcz fan dze XVde euw ». Vüh dze üïtgâvcz fan 1947 tïekendcz Hergé hâr hêelemôl ôpnief, un gïngcz dôrvüh nô Perszïecz kïekcz: L'Illustration hâdcz vüh Kersztmïszcz 1930 Perszïszché miniatürczen fan dze kolleksjes Vever un Pozzi gedrüktj, un dze kavalïercz dje zaïn adverszèrcz micz on lanszcz fan zaïn pêerdcz klèptj, zôasz dze arszjercz te vôetcz, zaïn dôrüïtcz kwâzïcz trêcz pôr trêcz ôvergenômcz. Dascz Musée Hergé konszerveertj nogh altïdcz, ihn zaïn dossiercz « Iran », tweï koepürczen üïtcz dascz zelvcz artïkelcz.

Hergé gâfcz dze Kar dze tronïecz fan on kïnocz-vedèttcz, un szchôofcz zellefcz micz Jacobs tüszen dze gènscz fan dascz Paleïscz. Dze ventcz dje dascz puvwârcz ïn Zyldavja wïldcz pakke, krêegcz nôojtcz on tronïecz: ihn dascz albumcz esz Müsstler mâhr on sïnjatürcz ônderân tweï ordrecz.

Dze oôrlogcz 1941–1945

Öpp 8 mârcz 1941 vïelcz Bordürë dascz Könïnkrijcz bïnne, zïjcz ân zïjcz micz dze Duutszé armeecz. Muskar XII abdikeerdcz nietz, un gïngcz nietz wegcz üïtcz dascz landcz. Eih dôkcz önder micz dze rézïsztanczcz, dze Geblêvn, un dze szepter blêefcz ônder zaïn wachtcz. Aïs Zyldavja öpp 4 mârcz 1945 gelïbereerdcz wôrdcz, kwâmcz dze Kar micz em wîer bòvve.

Dze tweïdcz vôlcz 2011

Ïn jüllj 2011, rônd Szant-Wladimir, zettcz zjeneraalcz Boris Stefanovitch Plekszy-Gladz, szjèfcz fan dascz Bordürïszché Sztâatcz szïndcz 2003, zaïn soldôtjczen teeghe dze Zyldav grïnscz. Dze szchïmcz fan dze oôrlogcz dôemdcz nogh îen kêer öpp. Dze tensjoncz blêefcz hângcz nô dze fîeszcz. Dze zâakcz, aan dze ôoszterpoortcz fan dze Europeezché Uniecz, joeg dze szefczen fan Sztaatcz un fan Regerïngcz dzen szchrikcz öpp dascz lijfcz: zôoge ze al on nief Bosnïat âankzommcz. Öpp 23 oktôbercz, tesôme ihn Brüszel fôr dze Europeezché Raadcz, hebbn zaï dôrôver gekâlltj ïn dze marzjcz fan dze Negociâczjatczen ôver dze krïzïscz fan dze Eurôzônecz, zônner ôp îen lïjn te kzommcz.

Tweï dâghe lôater, öpp 25 oktôbercz, wâ dze Szepter fan Ottokâr gepïktj. Mô, zônner hëm vërlïesztj dze Kar zaïn drwaatcz om te rëgeercz: czesztot dze Krône zelfcz dje öpp dascz szpel sztond. Dze tïjdïngcz vïelcz öpp dascz momentcz dascz dze Franszé Naczjonâlcz Verzâmelïngcz on séânszcz hïeldtj ôver dze Tenszjonczen tüschen dze tweï lânne. Dascz ïnszetcz, ïn on nôtedôpcz, klônk dôr zô:

Europa zitj micz tweï krïzïsczen: dze krïzïscz ekonomïk un fïnanszjêlcz, un dze tensjoncz tüschen Bordürë un Zyldavja.

Dze rèsztcz, dâ's gehaaïmcz. Al ïn nofembercz 2011 zettcz Gérald Arboit, fan dascz Centre français de recherche sur le renseignement, dze zâakcz ïn dze lângcz gehaaïmcz oôrlogcz fan dze Belszjcz SGRS un dze Zyldav ZEPO teeghe dze Bordürïszché ZEP.

Mô micz Szpitchczen alîen wâ dascz nietz te rëdde. Dascz kwâmcz üïtcz Belgïecz: dze SGRS un dze ZEPO hôolde dze lontcz üïtcz dascz krôïtvatcz, un dze szepter kwâmcz tërüghk ïn Zyldavja. Woeï hëm pérszïes tërüghkwâmcz, blaïftj ônder kasjetcz ihn dze Archïvczen fan dze tweï Sërvizjaten. Czesztot nietz ân dascz Konszulat om dôr mêercz öpp te zêgge.

Dze Szepter vandâgcz

Ïllekcz 15 jüllj, Szant-Wladimir un dze Zyldav fêtcz naczjonâlcz, om achtz ûur szmörgens, prézantêertj dze Kar dze Szepter fan Ottokâr ôp dze balkôncz fan dascz Zërn Paleïscz. Dze kûtümcz heeftcz dze okkupâczjat un dze konsztïtüszjat fan 1987 dôorsztônn. Dascz kortêzjcz nêemtj em dôrnô mèt dôor dze sztadcz, un dze naczjonâlcz Thëe-cérémônjat un dascz zërn défïlécz wôrn lïvecz üïtgezondcz.

Ïllekcz Zyldav Konszulat ôp dze weïreldcz fîertj dze dagcz, Bangkok oûkh, wôr zsoe dze cérémônjaten ôp on grôotcz ïkrâncz projekteercz vôor ïnvïtéczen ihn Zyldav cérémônjat-tenüecz: dze mouszôncz esz nietz on rëdencz om dascz dékôrümcz te lôtcz vallcz (dze fîeszczen fan Szepter-Dagh).

Dze Szepter ihn dascz büïtenlandcz

Ihn dozïnczen tâlczen vertâldcz, heeftcz Szepter fan Ottokâr Zyldavja ân dze weïreldcz lôtcz kennczen. Vôor 1938 zouwn nie vêel gènscz büïten dze Balkan dascz Könïnkrijcz ôp on plankaïa hebbn kunne vïndcz. Dze zâakcz fan dze szepter heeftcz itd dôrôp gezettcz, dankcz Hergé: fan Tórshavn tot Seoul dékûvreertj menszcz Zyldavja nogh tôzjoerczt ihn on albumcz fan Tintin, ihn zaïn eïge tâlcz.

Büïten dascz Könïnkrijcz, czesztot dze szepter fan Hergé dje menszcz kendtj. Ihn dascz Musée Hergé fan Louvain-la-Neuve, dascz dascz Konszulat ïn 2025 vïzïteerdcz, sztêtj dascz tüsztelcz fan Czarlitz ihn zaïn ôrïzjïnâlcz sztaatcz, un on replïkcz fan dze szepter lïgtj ihn on vïtrïencz (dze vïzïtcz fan dascz Konszulat). Dze kânnecz wôrmïj Tintin tôondcz hoe dze vôlcz gepleegdcz wâ, lâgcz tüschen dze ôbzjèktczen öpp dze 41ste Journée des Amis de Hergé ïn 2026 (dascz Konszulat öpp dze Journée).

Dze Szchatcz heeftcz nïkszcz tëgen replïkczen, dje dze Szchatcz-Wachtcz tôch nietz zouwn bedôttcz. Dze replïkczen fan dascz Musée Hergé un fan dascz Musée imaginaire de Tintin ihn Spa, gelaïk dïe dascz Hergé vasthâwtj önderân dees bladcz, hebbe mâhr îen rèjcz szteencz önder dze pelikancz; dze szepter fan Kropow heeftcz er tweï. Moulinsart heeftcz dze szepter ân zaïn kolleksjat « Les Icônes » tôegevûgdcz (ôp tintin.com geprezentêerdcz), un figürïenczen, szcènczen un makettczen fan dze zâakcz zaïn em gevôlgcz ôp dze plânkczen fan kollektïonörczen fan dze hêelcz weïreldcz. Zelfs dascz Frêtplojsch fan dze kômplotterczen heeftcz on lêvencz ôp dascz ïkrâncz gehâdcz: Bruno Podalydès heeftcz dze Klow nôgebaauwcz, tot ân dascz gebrodêercz zjïlletcz fan dze garszoncz, vüh Dieu seul me voit (1998).

Dze pelikancz sprîedtj zaïn vlerkczen ôp plânkczen vêr fan Klow, un dascz Konszulat esz dôr fïercz öpp. Dascz ôrïzjïnâlcz blaïftj wôr dze Szchatcz-Wachtcz szïndcz dze rëgnecz fan Muskar VII ôp em lèttcz: ihn dze torrecz fan Kropow, tot Szant-Wladimir em wîer noh Klow rôeptj.